Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2022

Ιωάννης Παπαδημητρόπουλος 1936-2022 Πανόπουλο

Έφυγε από κοντά σήμερα Κυριακή 18.09.2022 ο Γιάννης Παπαδημητρόπουλος του +Μιλτιάδη και της +Σωτηρούλας που γεννήθηκε πριν 86 χρόνια στο Αντρώνι.

Η κηδεία του θα γίνει αύριο Δευτέρα στις 16:00 στο Πανόπουλο.

Στα παιδιά του Μέλτη και Σωτηρούλα στα αδέλφια του Μέλτη και Νικούλα και σε όλους τους συγγενείς του εκφράζουμε τα πιο θερμά μας συλλυπητήρια.

Ο μπάρμπα Γιάννης ήταν ένας ευχάριστος και ομιλητικός τύπος που η φιγούρα του θα μας λείψει όταν μας καλο υποδεχόταν μπροστά στον φούρνο του.

Είχαμε κάνει πολλές κουβέντες, μόνον φέτος δεν τον είδαμε ύστερα και από την περιπέτεια της υγείας του.

Μας είχε υποσχεθεί να μας δώσει φωτογραφίες της οικογένειάς του αλλά δεν πρόκανε.

Ο μπάρμπα Γιάννης έμεινε ορφανός από τσορομπίλη ενός χρόνου όταν το φθινόπωρο του 1936 τον πατέρα του τον Μιλτιάδη,  τον πλάκωσε ένα δέντρο που έκοβε στα Ζαχαρέικα, ιδιοκτησίας του Πάνου του Μήτση. Είχαν ειπωθεί διάφορα περί εκδίκηση της φύσης αλλά δεν είναι της ώρας.

Σάββατο 17 Σεπτεμβρίου 2022

ΣΧΕΔΙΟ ΕΞΟΝΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ ΜΠΑΛΑΣΚΑ ΑΠΟ Γ. ΣΙΣΙΝΗ

 

Εχθρός των Μπαλασκαίων ήταν ο Γεώργιος Σισίνης, όστις επεδίωκεν ευκαιρίαν προς εξόντωσίν των. Η έχθρα αυτή προήλθεν εκ του ότι, ενώ οι Μπαλασκαίοι κατ’ αρχάς συνειργάζοντο με τον Γ. Σισίνην, συνδεθέντες κατόπιν με τους Κολοκοτρώνην, Αυγερινόν και Παπασταθόπουλον, ηρνήθησαν να ενισχύσουν το υπ’ αυτόν στράτευμα.

Υπό το πρόσχημα της συμφιλιώσεως, ο Σισίνης εκάλεσε τους αδελφούς Ανδρόνικον, Χριστόδουλον και Νικόλαον Μπαλάσκαν εις Γαστούνην, έχων υπ’ όψιν να τους εξοντώσει εκδικούμενος την άρνησίν των να τον ενισχύσουν.
Οι αδελφοί Μπαλάσκα ανύποπτοι, εδέχθησαν την πρόσκλησιν και μετέβησαν εις Γαστούνην προς συνάντησιν του Γ. Σισίνη, όστις τους υπεδέχθη φιλικώτατα δια να μη τυχόν εννοήσουν τι το ύποπτον, έως ότου επιτύχη του σκοπού του. Τότε ως από μηχανής θεός έφθασεν ο επ’ αδελφή γαμβρός των Μπαλασκαίων καπετάν Στέργιος εκ Γουμέρου. Ούτος, έχων προϋπηρετήσει υπό τον Σισίνην, εγνώριζε την προς τους Μπαλασκαίους έχθραν του και τας διαθέσεις αυτού και, ως εκ τούτου φοβηθείς περί της τύχης αυτών, με πολλά παλικάρια, μετέβη εις την Γαστούνην, ακριβώς καθ’ ήν ώραν  ο Σισίνης εγευμάτιζε μετά των τριών αδελφών Μπαλάσκα εις την οικίαν του. ο καπετάν Στέργιος εισελθών και παρουσιασθείς, είπε προς τον Σισίνην: 

ΚΑΨΑΛΗΣ ή ΚΑΨΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΨΑΛΙΣΜΑ ΤΩΝ ΧΩΡΑΦΙΩΝ!

Γράφει: ο Κώστας Παπαντωνόπουλος

Ένα από τα παλιά επαγγέλματα που μας είναι τελείως άγνωστα και έχουν χαθεί ήταν και αυτό του καψάλη ή καψή.

Στην Ελλάδα και ιδίως στην Πελοπόννησο, εντοπίζουμε πολλές οικογένειες με αυτό το επίθετο. Το Καψής προέρχεται από το αγροτικό επάγγελμα του καψή. Ο καψής ή καψάλης ήταν ο ειδικός άνθρωπος να βάζει φωτιές σε καλαμιές και να κάνει αντιπύρια (αντιπυρικές ζώνες με την βοήθεια της φωτιάς), κατά τις μη ελεγχόμενες πυρκαγιές. Στην τουρκική γλώσσα kapsal ή kapsali σημαίνει ο κοινοτικός, ο δημόσιος.

ΚΟΥΡΕΛΟΥ…ΤΟ ΠΟΛΥΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ…!

Συλλογή –καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

«Πενία τέχνας κατεργάζεται», ανέφερε ο αρχαίος Έλληνας ποιητής Θεόκριτος που έζησε τον 3ον αιώνα π.Χ., δηλαδή η φτώχεια υποχρεώνει τον άνθρωπο να επινοεί τρόπους για την αντιμετώπισή της.

ΚΟΥΡΕΛΙΑΣΜΑ

Όλα τα ρούχα που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι όποια φθορά κι αν είχαν τα μπάλωναν και τα χρησιμοποιούσαν μέχρι να φθαρούν τελείως. Όταν ένα ρούχο δεν άντεχε άλλα μπαλώματα και έπρεπε να αποσυρθεί, ποτέ δεν το πετούσαν στα σκουπίδια όπως δυστυχώς γίνεται σήμερα.

Δευτέρα 12 Σεπτεμβρίου 2022

Γεώργιος Κότσαλης (Γιόκας) 1925-2022

Έφυγε από κοντά μας σήμερα Δευτέρα 12.09.2022, ο Γεώργιος Κότσαλης (Γιόκας) που γεννήθηκε πριν 97 χρόνια στο Αντρώνι.

Η κηδεία του θα γίνει την Τρίτη στις 16.00 στη γενέτειρά του 
 
Στα παιδιά του Κώστα, Νίκο, Αλεξάνδρα, Μαρία και σε όλους τους συγγενείς του εκφράζουμε τα πιο θερμά μας συλλυπητήρια.
 
Ο μπάρμπα Γιώργης (Πόντικας) ήταν ένας καλοσυνάτος συμπατριώτης χαμηλών τόνων που τήραγε μόνο την δουλειά του και την οικογένειά του. Από  το 2009 σπέμεινε μονάχος αφού έχασε την αγαπημένη του σύζυγο Αικατερίνη. 
Έχουμε καταγράψει αρκετές στιγμές με τον μπάρμπα Γιώργη που εν καιρώ θα σας παρουσιάσουμε. 

ΦΟΥΡΝΟΣ ΚΑΙ ΦΟΥΡΝΑΡΙΟ…!


 Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Ένα από τα απαραίτητα βοηθητικά κτίσματα στην συστάδα του κάθε νοικοκυριού στην ύπαιθρο, ήταν και το φουρναριό με τον φούρνο. Ο φούρνος ήταν ένα ιδιαίτερο κτίσμα που δεν αποτελούσε αποθηκευτικό χώρο, αλλά ανήκε στα ακίνητα εργαλεία παρασκευής ψωμιού και φαγητού. Συνήθως κατασκευαζόταν μέσα σε κατώι, ή στην αποθήκη ή και στον αυλοίο χώρο του σπιτιού. Μια παροιμιώδης φράση αναφέρει την αναγκαιότητα του κάθε νοικοκυριού να έχει δικό του φούρνο: «Σπίτι δίχως φούρνο, γρέκι δίχως πράματα!»

Ο προσανατολισμός της καμάρας (πόρτας) του φούρνου, γινόταν πάντοτε με βάση των δεδομένων του αέρα, του ανεμόβροχου και ίσως και του διαθέσιμου χώρου. Η ιδανικότερη εποχή για να κτισθεί ένας φούρνος ήταν η καλοκαιρινή περίοδος. Λέγανε ότι ο φούρνος χτίζεται από του Αγίου Κωνσταντίνου μέχρι του Σταυρού, δηλαδή περίπου από τα μέσα Μαΐου έως τα μέσα του Σεπτεμβρίου. Ο λόγος ήταν για την στατικότητα και την ταχύτερη ξήρανση του πηλού. Για να κατασκευάσουν ένα φούρνο αρχικά επέλεγαν τον χώρο και μετά κατασκεύαζαν ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο κτίσμα από πλίθες, τούβλα ή πέτρες, ύψους περίπου ογδόντα εκατοστών του μέτρου μήκους δύο μέτρων και πλάτους ενάμισι μέτρου περίπου. Αφού το κατασκεύαζαν και το γέμιζαν μέσα με πέτρες και χώμα, τέλος επάνω κατασκεύαζαν αν μια επίπεδη επιφάνεια (πλάκα). Από εκεί και επάνω άρχιζε η κατασκευή του φούρνου.

ΜΑΤΑΡΑΤΣΙ…!

 


Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Από αρχαιοτάτων χρόνων, μέχρι και πριν 50 χρόνια περίπου προτού ακόμα η βιομηχανοποίηση παραμερίσει την οικοτεχνία, οι άνθρωποι μόνοι τους κατασκεύαζαν διαφόρων ειδών εργαλεία για τις καθημερινές ανάγκες τους. Ένα εξ αυτών ήταν και το ματαράτσι. Αυτό ήταν ένα υφαντό, δηλαδή σάκος υφασμένος στον αργαλειό, και ραμμένος όπου τον χρησιμοποιούσαν για διάφορες ανάγκες των κατοίκων της κυρίως της υπαίθρου.

Για να κατασκευάσουν ένα ματαράτσι το ύφαιναν κυρίως με σπάρτο. Αυτά συνήθως ήταν μεγάλοι σάκοι που τα χρησιμοποιούσαν ως σάκους μεταφοράς που χωρούσαν περίπου 80 οκάδες και τα μεγαλύτερα τα χρησιμοποιούσαν, ως στρώματα ύπνου.

Πέμπτη 8 Σεπτεμβρίου 2022

Ο ΓΥΡΟΣ ΤΟΥ ΕΡΥΜΑΝΘΟΥ 23.08.2009

ΜΕ ΤΟΝ ΗΛΙΑ ΤΟΥΤΟΥΝΗ ΚΑΙ ΚΩΣΤΑ ΠΑΠΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ ΣΕ ΑΜΟΝΤΑΡΙΣΤΟ ΒΙΝΤΕΟ

Καρπέτα, ο εγκαταλειμμένος νερόμυλος,

Σταυροδρόμι, Κουτούγερος,

Δροσιά (Προστοβίτσα) Τριταίας,  η Βρύση της αγάπης,

Κούμπερι Αχαΐας,

Αρχαία Τριταία,

Κάλανος, Μονή Παναγίας Χρυσοποδαρίτισσας,

Πλατανιώτισσα Αχαΐας,

Λυκούρια, Μνημείο Χελωνοσπηλιάς

Δείτε επίσης: ΚΥΚΛΩΠΕΙΑ ΤΕΙΧΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΕΡΥΜΑΝΘΟΥ


Τρίτη 6 Σεπτεμβρίου 2022

ΕΤΣΙ ΣΥΝΕΛΗΦΘΗΝ…!


 Γράφει: ο Κώστας Παπαντωνόπουλος

Αφήγηση - μαρτυρία του Α.Δ., αντάρτη από χωριό της Ορεινής Ηλείας, που αναφέρει πως συνελήφθηκε το 1949.

Στην κορυφή του λόφου είχαμε βρει ένα γκρεμισμένο πέτρινο παλιοκάλυβο μέσα στα κατσοπρίνια. Οι τοίχοι του είχανε πέσει και ίσα- ίσα για ανάχωμα μπορούσαμε να το χρησιμοποιήσουμε, για να μην μας τρουπήσει καμιά αδέσποτη. Περιμέναμε ότι θα δεχτούμε επίθεση. Είχαμε προνοήσει και μαζέψαμε ξερά κλαδιά και τα είχαμε κουβαλήσει δίπλα στο παλιοκάλυβο να πυρωνόμαστε την νύχτα. Το χάραμα όταν καταλάβαμε ότι φτάσανε οι κερατάδες, αποφασίσαμε να εγκαταλείψουμε την πιασά μας. Κρατήσαμε κάμποσο και μόλις αρχίσανε ν’ ανεβαίνουνε οι κερατάδες, ρίξαμε κάμποσα φυσίγγια στην φωτιά και αφού εγκαταλείψαμε το ύψωμα πέσαμε πίσω να περάσουμε στο πέρασμα να βγούμε κάτου στην ποταμιά και να σκαλώσουμε την από ’κεί μεριά.

Μόλις εκείνοι ζυγώσανε στο σείραχο, τότενες πυρώσανε τα φυσίγγια που είχαμε ρίξει στη φωτιά κι αρχίσανε να σκάνε η μια μετά την άλλη. Αυτοί νομίσανε ότι είμαστε εκεί στο καλύβι και το υπερασπιζόμαστε και έτσι κάνανε πίσω. Σε κάποια στιγμή κυκλώσανε το τούμπι και ρίνανε απάνου κατ’ απάν’, νομίζοντας ότι μας είχανε στο χέρι. Μόλις κιώσανε τα φυσίγγια της φωτιάς, κάνανε ντου και μείνανε μ’ ανοικτό το στόμα, άδειος ο τόπος, ούτε ένας τραυματίας ούτε σκοτωμένος, εμείς είχαμε γίνει άρατοι. Βλέπεις ευφτούνο το κόλπο μας έδωκε μεγάλο τράτο να λακίξουμε μακριά.

Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου 2022

Η ΚΟΥΡΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ

Γράφει: ο Κώστας Παπαντωνόπουλος

Κούρνια λέγεται το σημείο που επιλέγει κάθε πτηνό άγριο ή ήμερο για να κοιμάται συνεχώς ή και να κοιμηθεί μια νύχτα.

Τ’ άγρια πτηνά από μόνα τους επιλέγουν που θα διανυχτερέψουν και οι επιλογές των είναι δύο ειδών. Αυτά που είναι μόνιμα σ’ ένα τόπο όπου επιλέγουν ένα σημείο και το βράδυ μετά την περιπλάνηση της ημέρας επιστρέφουν στο σημείο που έχουν επιλέξει και κουρνιάζουν.

Τα δε αποδημητικά πουλιά κατά την μετακίνησή τους, αλλάζουν συνεχώς τόπο, από το απόγευμα σταματούν την μετακίνησή τους, αναζητούν τροφή και νερό και μετά το φαγητό επιλέγουν ένα σημείο όπου θα κουρνιάσουν για να περάσουν την νύχτα τους.

Αφροδίτη Χρονοπούλου (1933-2022) Φολόη

 Έφυγε από κοντά μας σήμερα Δευτέρα 29.08.2022, η Αφροδίτη χήρα +Γεωργίου Χρονόπουλου που γεννήθηκε πριν 90 χρόνια στη Γιάρμενα.

Η κηδεία της θα γίνει αύριο Τρίτη στις 18.00 στη γενέτειρά της.

Στα παιδιά της Κλεοπάτρα, Νίκο, Θοδωρή, Ανδρέα και σε όλους τους συγγενείς της εκφράζουμε τα συλλυπητήριά μας.

Ο γιός της Ανδρέας είναι συνοδοιπόρος μας και πρόεδρος του Συλλόγου Προστασίας της Φύσης Ερυμάνθου – Φολόης, «ο Ωλονός».

Παναγιώτα Πανούτσου - Πετροπούλου 1933-2022 νύφη του Νικολή Πανούτσου

 Έφυγε από κοντά μας σήμερα 16.08.2022 η Παναγιώτα Πανούτσου, το γένος Πετροπούλου, χήρα του +Ιωάννη Πανούτσου (Μπαφιώλα) που γεννήθηκε πριν 89 χρόνια.

Η κηδεία της θα γίνει στο Α΄  Νεκροταφείο Πατρών την Τετάρτη 17.08.22 στις 5 το απόγευμα.
 
Στα παιδιά της Νίκο, Μαρία, Γιώργο, στα εγγόνια Παναγιώτη, Χρήστο και σε όλους τους συγγενείς της εκφράζουμε τα συλλυπητήριά μας.  

Δήμος Κότσαλης - Αλεξόπουλος 1954-2022

Έφυγε από κοντά μας σήμερα Κυριακή 14.08.2022, ο Δήμος (Δημοσθένης) Κότσαλης - Αλεξόπουλος του Βασιλείου (Καραμαλή) και της Βγένως που γεννήθηκε πριν 68 χρόνια στο Αντρώνι.

Στην σύζυγό του Στασίνα στα παιδιά του Βασίλη, Ευγενία, Νικόλαο, στον αδελφό του Αργύρη και σε όλους τους συγγενείς του εκφράζουμε τα πιο θερμά μας συλλυπητήρια.

Η κηδεία του θα γίνει στην γενέτειρά του την Τετάρτη στις 16.00 

Πάγωσε το χωριό μας με τον ξαφνικό θάνατο του Δήμου, την παραμονή της μεγάλης γιορτής του 15Αύγουστου.

Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα γράψω εδώ για τον Δημοσθένη (έτσι τον αποκαλούσαμε όταν ήταν μικρός), έναν άνθρωπο που έδειχνε τόσο «ζωντανός» και υγιής.

Με τον Δήμο ως γειτονοπούλα (σχεδόν μια πόρτα), συγγενείς και από τα δύο σόγια του, ήμασταν αχώριστοι από τσορομπίλια.

Παρασκευή 5 Αυγούστου 2022

ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ – ΣΑΒΒΑΤΟ 13/8/2022, 8 μ.μ. – στην θέση ΚΑΜΠΑΚΙ της ΚΑΠΕΛΗΣ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ

 

Μια ιδιαίτερη εκδήλωση, σημαντική για την ανάδειξη της Δυτικής Γορτυνίας

Χρήσιμες «ΟΔΗΓΙΕΣ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ»

Για να φτάσετε στον τόπο της συναυλίας :

Θα υπάρχει σηματοδότηση στον δασικό δρόμο Βιδιάκι - Ράχες

Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε από το κινητό σας:

τους χάρτες της Google γράφοντας: ΚΑΜΠΑΚΙ ΚΑΠΕΛΗ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ

ή το link: https://bit.ly/3zuw0mK

Στην εκδήλωση θα υπάρχουν καρέκλες, όμως μπορείτε να φέρετε μαζί σας καρεκλάκια, μαξιλάρια κλπ. Στο χώρο θα υπάρχει καντίνα με νερά, αναψυκτικά και ποτά.

Έχουν ληφθεί από τους διοργανωτές αυξημένα μέτρα πυρασφάλειας αλλά προφανώς απαιτείται και από τους συμμετέχοντες μεγάλη προσοχή για την ασφάλεια του δάσους.

Η συναυλία θα αρχίσει στις 8 μ.μ. και θα έχει διάρκεια 1 ώρα και 45 λεπτά περίπου, έτσι ώστε να μπορέσουν να δουλέψουν και το βράδυ εκείνης της ημέρας τα μαγαζιά των χωριών της περιοχής.

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ στην συναυλία θα είναι ΕΛΕΥΘΕΡΗ.

Διοργανωτές της συναυλίας είναι:

ΔΗΜΟΣ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ (ΔΗ.Κ.Ε.Γ.)

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ - ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΔΙΑΚΙΟΥ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Με την συνεργασία και ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ

Πηγή:https://www.antroni.gr/2008-09-23-16-48-54/2008-09-23-17-07-09/8-frontpage/1935-synavlia-sto-dasos-savvato-13-8-2022-8-m-m-stin-thesi-kampaki-tis-kapelis-gortynias

Πέμπτη 4 Αυγούστου 2022

ΛΥΤΑΡΙ ή ΛΥΤΑΡΑΚΙ…!

Γράφει, ο Κώστας Παπαντωνόπουλος

Πολλές φορές στην καθημερινότητα και κατά τις διαχρονικές λαογραφικές και ιστορικές καταγραφές που έχουμε πραγματοποιήσει, όσοι ήθελαν ή θέλουν ν’ αναφερθούν για κάποιο μικρό και ψιλό σχοινί ή σχοινάκι το αναφέρουν ως λυτάρι ή λιτάρι ή και λυταράκι.

Αυτή η ονομασία λυτάρι ή λιτάρι ή και λυταράκι δυστυχώς δεν πρέπει να προσδιορίζει, κανένα σχοινάκι μικρού μεγέθους. Η ονομασία έχει προσδιοριστεί λανθασμένη και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται και ν’ αναμεταδίδεται ως έχει.

Λυτάρι, λυταράκι ή απολυτάρι λέγεται το οικόσιτο ζώο το οποίο, έχει ξεφύγει της προσοχής του ιδιοκτήτη, ή έχει ξεκόψει από το κοπάδι ή έχει λυθεί από το σχοινί που το έδεναν για να βοσκήσει στην ύπαιθρο. Η λέξη προέρχεται από το λύσιμο, λυτό, αυτό που δεν είναι δεμένο, αυτό που λύθηκε, το ελεύθερο, το μη περιορισμένο.

Τρίτη 2 Αυγούστου 2022

ΣΥΛΛΟΓΟΣ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2022, ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ

Ακόμη σας ενημερώνουμε ότι τη Δευτέρα, 8 Αυγούστου 2022, θα πραγματοποιηθεί εθελοντική αιμοδοσία για την τράπεζα αίματος που διαθέτει ο Σύλλογος. Η αιμοδοσία θα λάβει χώρα στο ιατρείο Αντρωνίου και θα ξεκινήσει στις 9:00 π.μ. Οι εθελοντές αιμοδότες πρέπει να έχουν μαζί τους τον Α.Μ.Κ.Α τους.


 

Δευτέρα 25 Ιουλίου 2022

Ανδρέας Μ. Κυριακόπουλος (1951-2022) Γιάρμενα

 

Έφυγε χθες Κυριακή 24.07.2022 ο Ανδρέας Κυριακόπουλος του Μεγακλή που γεννήθηκε πριν 71 χρόνια στην Γιάρμενα.

Η κηδεία του θα γίνει αύριο Τρίτη στις 10.30 στη γενέτειρα του.

Στην σύζυγό του Δέσπω, στα παιδιά του Μεγακλή, Γιάννη, στα αδέλφια του Παναγιώτη, Θεόδωρο και σε όλους τους συγγενείς του εκφράζουμε τα πιο θερμά μας συλλυπητήρια.

"Κεραυνός εν αιθρία" ήταν η είδηση του θανάτου του αγαπητού μας συντοπίτη Ανδρέα από την Φολόη.

Ο Ανδρέας σπούδασε ηλεκτρολόγος και τα πρώτα χρόνια ταξίδεψε με ποντοπόρα πλοία σε κόσμους μακρινούς όπως μας διηγείτο.

Αργότερα άνοιξε το Καφενείο στην Νοταρά, στον Πειραιά που ήταν το στέκι όλων των Γιαρμεναίων και όχι μόνον.

Ήταν παντρεμένος με την Δέσπω Μαρκοπούλου από την Γιάρμενα. Καρπός του γάμου τους τα παιδιά του, ο Μέγας και ο Γιάννης. Ευτύχησε και είδε και εγγόνια που υπεραγαπούσε.

Ήταν ενεργό μέλος του Συλλόγου Φολοητών και μέλος του ΔΣ. Επίσης είχε διατελέσει για χρόνια στην συντακτική επιτροπή του περιοδικού "Φολόη" και ιδιαίτερα στον τομέα των κοινωνικών θεμάτων.

Τελευταία όταν κατέβηκε στο χωριό μαζί με όλα, εκτελούσε και χρέη ιεροψάλτη.

Η ψυχή της Γιάρμενας ήταν ο Ανδρέας Κυριακόπουλος. Πανταχού παρόν... όσες φορές βρεθήκαμε στο χωριό του.

Γλυκομίλητος, να μας ενθαρρύνει, να μας κεράσει και να ενδιαφερθεί για όλα τα θέματα και τα προβλήματα της Ορεινής Ηλείας.

Ιδιαίτερα για την αφεντιά μας και τον συνοδοιπόρο μας Ηλία Τουτούνη εξέφραζε πάντα τα καλλίτερα και μας το έδειχνε με κάθε τρόπο.

Καλό ταξίδι φίλε Ανδρέα και να είναι ελαφρύ το χώμα της αγαπημένης σου Φολόης.


Κυριακή 24 Ιουλίου 2022

ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΑΦΙ ΣΤ’ ΑΛΩΝΙ…!

Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Μια από τα πιο κοπιαστικές καλοκαιρινές εργασίες της υπαίθρου, μέχρι την δεκαετία του 1980 μετά τον θέρο, ήταν και η μεταφορά των δεματιών ή λιμαριών των θερισμένων γεννημάτων από το χωράφι στο αλώνι. Θυμάμαι μικρός παιδί του δημοτικού σχολείου, ότι μετά τον θέρο άρχιζε το κουβάλημα, δηλαδή η μεταφορά των λιμαριών.

Τα δεμάτια ήσαν ορισμένου όγκου. Όταν θέριζαν τα σπαρτά τα έφτιαχναν χεριές, Την χεριά την άφηναν πίσω στο θερισμένο επάνω στις όρθιες θερισμένες αποκαλαμιές.

Ο νοικοκύρης του χωραφιού, είχε εντοπίσει που υπήρχαν αναπτυγμένα φυτά ή και άγρια σίκαλη, που αναπτυσσόταν και γινόταν ψηλότερη από τα σπαρτά και τα ξεκόλωνε (ξερίζωνε) τα έφτιαχνε μικρά δεμάτια και αφού τα μπούχιζε (κατάβρεχε) με νερό τα σκέπαζε. Αυτά μετά από λίγη ώρα λούρωναν (μαλάκωναν) και τα χρησιμοποιούσε για να δέσει τα λιμάρια. Έπιανε καμιά δωδεκαριά καλαμιές, τις χώριζε στα δύο έξι και έξι και τις έδενε μεταξύ τους από το επάνω μέρος κοντά στα στάχια τους, ένα κόμπο και έτσι μεγάλωνε το δεματικό του.

ΚΡΕΜΑΝΤΑΛΑΣ…!

Έρευνα καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Ο κρεμανταλάς είναι ένα ξύλινο εργαλείο, από δένδρο, χωρίς πολλές παρεμβάσεις, μόνο ξεφλουδισμέο (αποφλοιωμένο). Οι τσοπάνηδες επέλεγαν το κατάλληλο δένδρο και το έκοβαν με φεγγάρι το ξεφλούδιζαν με την βοήθεια της φωτιάς και έπειτα το στερέωναν στο έδαφος.

Επέλεγαν να έχει κορμό ύψους περίπου δυόμιση με τρία μέτρα. Έσκαβαν μια τρύπα πάχους περίπου με το πάχος του κορμού βάθους περίπου μισό μέτρο και το στερέωναν με την βοήθεια υποστηλωματικών σφηνών από πέτρα ή από ξύλα.

ΣΟΥΡΤΑΡΙΑ - ΣΟΥΡΤΑΡΩΤΑ

 Καταγραφή επιμέλεια Ηλίας Τουτούνης

Η μετακίνηση των κοπαδιών, από τόπο σε τόπο, παλιά γινόταν δια μέσω των παραδοσιακών αγροτικών δρόμων και μονοπατιών. Ο τρόπος μετακίνησης κυρίως για τις μεγάλες αποστάσεις, από τα χειμαδιά προς τα βουνά και αντίθετα, επιτυγχανόταν με την ανάπτυξη του κοπαδιού σε φάλαγγα κατά ζώο, δηλαδή το ένα πίσω από το άλλο κατά σειρά. Αυτή την πομπή της μετακίνησης του κοπαδιού το ένα πίσω από το άλλο σε φάλαγγα κατά ζώο, την ονόμαζαν σουρταριά ή σουρταρωτά. Η ορολογία προέρχεται από την λέξη σύρει- σούρνει = σύρεται.

Κατά την μετακίνηση του κοπαδιού, μπροστά πάντα προηγούταν δυο- τρία τσοπανόσκυλα, αμέσως πίσω ένας τσοπάνης, πιο πίσω μπροστάρης από το κοπάδι ένα κεσέμι και πίσω ακολουθούσε το κοπάδι των προβάτων. Πάλι στο τέλος της σουρταριάς (φάλαγγας), ακολουθούσε ακόμη ένας άλλος τσοπάνης, πίσω άλλα τσοπανόσκυλα και πιο πίσω τα υποζύγια ζώα φορτωμένα με διάφορα κτηνοτροφικά εργαλεία και ρουχισμό. Σε ορισμένα ενδιάμεσα σημεία της σουρταριάς, ανάλογα με το μήκος της, ακολουθούσαν τσοπάνηδες για να ελέγχουν την μετακίνηση της σουρταριάς.

Πέμπτη 14 Ιουλίου 2022

ΠΡΟΦΥΛΑΚΙΣΙΣ ΙΕΡΕΩΣ (ΚΑΚΟΤΑΡΙ)

Επί υποθάλψει ληστροφυγόδικου.

Γράφει ο εν Πύργο ανταποκριτής:

19. 8)βρίου 1905.

Δυνάμει εντάλματος της ανακριτικής αρχής συνελήφθη ο ιερεύς του χωρίου Κακοτάρι του δήμου Λαμπείας Ευστάθιος Τουτούνης κατηγορούμενος επί υποθάλψει των ληστοφυγόδικων Ματαράγκα και Παπαδάκη.

Αμφότεροι προφυλακίσθησαν οδηγηθέντες εις τας φυλακάς Δροσοπούλου.

20.10.1905


 

Απ´ το αυτί και στο δάσος…

Γράφει: ο Κώστας Παπαντωνόπουλος

Διαβάζουμε στην εφημερίδα «Πατρίδα» το άρθρο:

«Ενδιαφέρον για το δάσος».

Είχαμε δει σε φωτογραφίες τον συμπατριώτη Άγγελο Μαρκόπουλο από την Γιάρμενα στη φετινή εκδήλωση στο Πούσι της Αχλαδινής για την απελευθέρωση του Λάλα.

Εκεί ο Άγγελος κατά την άποψή μας, δεν θα έχασε την ευκαιρία να μιλήσει στην εκπρόσωπο της κυβέρνησης για το θέμα που έχει καταναλώσει το μισό και βάλε από την ζωή του, το Δρυοδάσος Φολόης.

Εμείς που γνωρίζουμε τον Άγγελο λέμε ότι, δεν θα «καθάριζε» εύκολα μαζί του η κυρία εάν δεν επισκεπτόταν «εδώ και τώρα» το δάσος.

Διαβάστε παρακάτω το άρθρο:

«Η εκπρόσωπος της κυβέρνησης στις εκδηλώσεις στο πούσι κυρία Καλογήρου Χριστιάνα, γενική γραμματέας του υπουργείου αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων που βρέθηκε πρόσφατα στην Ηλεία έδειξε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για το Δρυόδασος της Φολόης, ζητώντας από τον κύριο άγγελο Μαρκόπουλο να το επισκεφτεί μαζί του.

Τετάρτη 6 Ιουλίου 2022

«Πολιορκία του Λάλα»: Επετειακές Εκδηλώσεις από τον «Πολιτιστικό Σύλλογο Λάλα»

 

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκαν οι επετειακές εκδηλώσεις για τα 201 χρόνια από τη «Πολιορκία του Λάλα» που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Λάλα «Ο Άγιος Κων/νος» το Σάββατο 25 Ιουνίου.

Η εκδήλωση ξεκίνησε από το Δημοτικό Σχολείο Λάλα «Γεωργάκης Πλάπούτας» με την έπαρση της ιστορικής σημαίας των Πλαπουταίων και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου απ΄ όλους τους παραβρισκόμενους.

Ακολούθησε πομπή από τους αναβιωτές του «Σκοπευτικού Όμιλου Παραδοσιακών Όπλων Πάτρας», από το «Σύλλογο Φίλων Ιστορίας και αναβίωσης "Χαράλαμπος Βιλαέτης», καθώς και χορευτικών τμημάτων του «Αθλητικού Όμιλου Φωκάτων Κεφαλληνίας» και του «Πολιτιστικού Συλλόγου Λάλα».

Βεϊζουλάγας, Γείραν τ' απόσκια γείρανε

Δευτέρα 27 Ιουνίου 2022

ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ ΤΣΑΠΑΡΑΣ…!

 Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Ο Κωνσταντής Τσαπάρας από την Νεμούτα Ηλείας, κάπου στο 1893 με 1894, αγαπούσε μια κοπέλα των Ροβολαίων λογοδοσμένη, παρά την θέληση της στον Αντρικό τον Καψή. Ο Κωνσταντής, παρά τις προειδοποιήσεις φίλων και δικών του ανθρώπων, σχεδίαζε να την κλέψει. Η Χρυσούλα αγαπούσε τον Κωνσταντή και επειδή είχε γίνει σούσουρο, οι Καψαίοι αποφάσισαν να την αρραβωνιάσουν και να την στεφανώσουν όσο πιο γρήγορα μπορούν προτού τους βρει καμία συμφορά, δηλαδή απαγωγή από τον Κωνσταντή Τσαπάρα. Αφού την αρραβώνιασαν ετοιμάστηκαν για στέφανα. Μια βδομάδα πριν γίνει ο γάμος ο Κωνσταντής Τσαπάρας κανόνιζε με δικούς του ανθρώπους να κλέψουν την Χρυσούλα. Μάλιστα ο ένας από τους καλύτερος φίλους του, που ήταν μπράτιμοι των Καψαίων, του μαρτύρησαν ότι Καψαίοι σχεδίαζαν, ότι σε περίπτωση που θα αποπειραθεί ο Κωνσταντής να κλέψει την Χρυσούλα θα τον σκότωναν. Ο Κωνσταντής δεν έκανε πίσω και ένα βράδυ πήγε να κλέψει την Χρυσούλα. Εκεί του είχαν στήσει καρτέρι οι Καψαίοι και του επιτέθηκαν και τον ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου. Μάλιστα την ώρα που τον χτυπούσαν ένας ονόματι Γαλάνης (τσοπάνης των Καψαίων) τον μαχαίρωσε, μ’ ένα κοπίδι στην πλάτη. Ο τσοπάνης που είχε καταγωγή από την Αρκαδία, έφυγε την ίδια νύχτα από την Νεμούτα και δεν ξανά εμφανίστηκε στην περιοχή. Ένας φίλος του Κωνσταντή του έδινε όπλα να αντισταθεί σε περίπτωση επίθεσης η καρτεριού. Λέγεται ότι ο Κωνσταντής ήταν σίγουρος ότι δεν θα έπαιρναν χαμπάρι την απαγωγή. Είχε ειπεί ότι τα είχε μελετήσει όλα,. Αυτός είχε πάρε δώσε με μια φιλενάδα της Χρυσούλας που έκανε τον ενδιάμεσο στις συνεννοήσεις μεταξύ των. Αυτή μάλλον μαρτύρησε στους Καψαίους ότι εκείνο το βράδυ είχαν κανονίσει την απαγωγή. Ο Κωνσταντής βαριά χτυπημένος μετά από λίγες ημέρες πέθανε. Το τραγούδι ακούστηκε και σαν μοιρολόι.

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΤΣΑΠΑΡΑ

Σάββατο 25 Ιουνίου 2022

Νίκος Μπελογιάννης: Στο μπόι των ονείρων

Γράφει: η Πουλχερία Γεωργιοπούλου

Με αφορμή τα 70 χρόνια από την εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη η Θεατρική Ομάδα 2510 παρουσιάζει το έργο: «ΝΙΚΟΣ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: ΣΤΟ ΜΠΟΪ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ» του Ανδρέα Ζαφείρη.

Η παράσταση επικεντρώνεται στα πραγματικά γεγονότα της ιστορίας του Νίκου Μπελογιάννη, στη σχέση του με την Έλλη Παππά, τη σύλληψη και την εκτέλεση του.

Οι συντελεστές της παράστασης στέκονται με αξιοπρέπεια και τιμιότητα απέναντι στο Μπελογιάννη και την ιστορία του, το διαχρονικό αρχέτυπο του ήρωα που βαδίζει χαμογελώντας στο θάνατο ενώ ζει ένα μεγάλο έρωτα και έχει γίνει πρόσφατα πατέρας.


Το έργο εκτυλίσσεται από τη στιγμή που συλλαμβάνουν τον Νίκο Μπελογιάννη και την σύντροφο του, Έλλη Παππά. Μέσα από ξεχωριστά κελιά, ένα ζευγάρι που δεν μπορεί να συναντηθεί ποτέ, πάρα μόνο στις δίκες και σε κλεφτές συναντήσεις στους διαδρόμους της φυλακής , προσπαθεί να επικοινωνήσει μέσα από χαρτάκια, σύντομα διαλείμματα, χαραμάδες ευτυχίας.


Μέσα από αυτούς τους δύο πολιτικούς κρατούμενους, μαθαίνουμε όλο το ιστορικό πλαίσιο της Ελλάδας, από τον Μεταξά, τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, τον εμφύλιο, την μετεμφυλιακή περίοδο, ενώ οι μέρες κυλάνε προς την εκτέλεση του Νίκου.


Είναι οι 15 τελευταίοι μήνες ενός ήρωα-συμβόλου, που ξεκλείδωσε με τους αγώνες του, όλη την αθανασία.

Η σκηνοθεσία δωρική και ευρηματική χαρίζει ένα άρτιο αισθητικά αποτέλεσμα. Από τα κελιά της απομόνωσης – πάντα σκοτεινό της Έλλης πάντα φωτισμένο του Νίκου – την αίθουσα του δικαστηρίου, την αυλή της φυλακής στην Καλλιθέα γνωρίζουμε τον άνθρωπο που «Μ΄ ένα γαρύφαλλο ξεκλείδωσε όλη την αθανασία.
Μ΄ ένα χαμόγελο έλαμψε τον κόσμο για να μη νυχτώνει
», και την Έλλη μια γυναίκα μορφωμένη δυναμική και καλλιεργημένη, 
αφοσιωμένη στην ιδεολογία της, στα ιδανικά της και στον σύντροφό της. Ο σκηνοθέτης με  δεξιοτεχνία  ανέδειξε μέσα από την συγκλονιστική ερμηνεία των δυο ηθοποιών Σωτήρη Τασούλα και Σταυριάνας Καδή τη χημεία που υπήρχε ανάμεσα στους δυο ήρωες.


Το σενάριο της παράστασης δίνει βάρος στην μακρά και βασανιστική πορεία του ανθρώπου που έγινε οικουμενικός ήρωας, βασίστηκε στα αθάνατα κείμενα του Νίκου και της  Έλλης,  της Διδώς Σωτηρίου(«γράφτηκε με το αίμα της καρδιάς μου» είπε για την ΕΝΤΟΛΗ), στα πρακτικά των δυο δικών και σε περιγραφές από τους φακέλους της Ασφάλειας.


Το σκηνικό είναι απλό και όλο το βάρος πέφτει στις ερμηνείες των δύο ταλαντούχων ηθοποιών που αιχμαλωτίζουν το θεατή  με εικόνες που τις χαρακτηρίζει η ποιότητα και το ήθος.


Η παράσταση καθρεφτίζει ακριβώς την ιστορία των ηρώων που εκτός από τον κοινό  αγώνα τους ένωσε ένας μεγάλος έρωτας και ένα παιδί. Οι ηθοποιοί καταφέρνουν μέσα από τις ερμηνείες τους να μας κάνουν να αισθανθούμε την αγάπη που υπήρχε μεταξύ του Νίκου Μπελογιάννη και της 'Ελλης Παππά, ήταν η «μικρή του γατούλα – ma petite chat», ήταν ο «Le griniaris» της! Μια αγάπη σαν κλωνάρι αμυγδαλιάς που άνθιζε ακόμα και  μέσα στα ανήλιαγα κελιά ώσπου το ποδοπάτησαν κι αυτό οι ανθρωποφύλακες.


Στην  αφήγηση του ο ήρωας φωτίζει το ξεκίνημα της αγωνιστικής του δράσης στην Αμαλιάδα όταν ήταν μαθητής Γυμνασίου, την κατήχησή από τον καθηγητή του Ανδρέα Παπαθεοδώρου, τα κυνηγητά και το ξεκλήρισμα της οικογένειάς του τον πατέρα του Γιώργο, τις αδελφές του Αρζεντίνα και Ελένη και βέβαια τη Μάνα που δεν του ζήτησε ποτέ να κάνει δήλωση, μόνο με τα μάτια της ρωτούσε αν τον είχαν βασανίσει, και με τα χείλη της τι θα ήθελε να του φέρει.

Στη διάρκεια των 70 λεπτών αυτής της βιωματικής παράστασης   ο θεατής ταυτίζεται - σαν να βρίσκεται  στο διπλανό με τους ήρωες  κελί -, σκιαγραφείται εντέλει με μοναδικό τρόπο η προσωπικότητα του ανθρώπου που δεν λύγισε ποτέ σε καμία νέα συνθήκη και φωτίστηκαν και οι πιο ευαίσθητες πλευρές του, από τον έρωτα του για την Έλλη, το χιούμορ του, την ταπεινότητα του, την δίψα του να γράφει και να επιμορφώνεται, και το χαμόγελο του, που δεν έχανε ποτέ ούτε στα πεδία μάχης ούτε μέσα στις φυλακές.

Ο Μπελογιάννης φεύγοντας από τη ζωή άφησε ένα γαρύφαλλο και τούτες τις κουβέντες:

«Αγωνιστήκαμε δίχως να γνωρίσουμε τον ύπνο για να προφτάσουμε την αυγή και το αύριο, για να δημιουργήσουμε νέους χρόνους κι εποχές, στο μπόι των ονείρων μας, στο μπόι των ανθρώπων».  

Όσες φορές όμως και να ξανασκοτώσουν τον Μπελογιάννη και όλους τους Μπελογιάννηδες αυτού του κόσμου, οι πράξεις τους έχουν περάσει στην αθανασία.


Τα λυτρωτικά δάκρυα και το θερμό χειροκρότημα του κοινού συνηγορούν σε αυτό.


Την Τρίτη 29 Μαρτίου, μεσάνυχτα, προς Τετάρτη 30 Μαρτίου την ημέρα και την ώρα που θα συμπληρώνονται ακριβώς 70 χρόνια από την εκτέλεση, θα δοθεί ειδική μεταμεσονύχτια παράσταση που η ολοκλήρωσή της θα συμπέσει με τη στιγμή που το στρατιωτικό  καμιόνι μπήκε μέσα στη φυλακή για να παραλάβει τον Μπελογιάννη και τους συντρόφους του.

Λίγα λόγια για τους συντελεστές της παράστασης

Ο Ανδρέας Ζαφείρης είναι απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Σπούδασε σκηνοθεσία στο Βελιγράδι. Είναι υποψήφιος διδάκτορας Ιστορίας και Αρχαιολογίας, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ασχολείται με την σκηνοθεσία και τη συγγραφή θεατρικών έργων 14 χρόνια και είναι από τα ιδρυτικά μέλη του Συνεργατικού Χώρου 2510. Είναι συγγραφέας και έχει εκδώσει 4 βιβλία.

Η βοηθός σκηνοθέτη  Χαρά Νικολάου αποφοίτησε από την Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης Πειραϊκού Συνδέσμου το 2021 και από το τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Εθνικού Και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει εργαστεί στο χώρο του θεάματος ως ηθοποιός και ως βοηθός σκηνοθέτη σε θεατρικές παραστάσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα, στην Λευκωσία και στην Νότια Ιταλία.

Η Σταυριάνα Καδή αποφοίτησε από την Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν το 2021. Είναι φοιτήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Η παράσταση « Νίκος Μπελογιάννης: Στο μπόι των ονείρων» είναι η πρώτη επαγγελματική παράσταση, στην οποία συμμετέχει.

Ο Σωτήρης Τσαφούλιας έχει αποφοιτήσει από την ανώτερη δραματική σχολή δήμου Αγίας Βαρβάρας – Ιάκωβος Καμπανέλλης και από το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών. Έχει συνεργαστεί με τα θέατρα Διέλευσις, Ελληνικός Κόσμος, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Booze, Ποταμίτης, Γυάλινο μουσικό θέατρο, Badminton και στο Χυτήριο.

Πηγή: www.antroni.gr

Παρασκευή 24 Ιουνίου 2022

25.06.2022 Εκδηλώσεις για την ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΛΑΛΑ

Πολιτιστικός Σύλλογος Λάλα "Ο Άγιος Κων/νος"

Εορταστικές Εκδηλώσεις για την ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΛΑΛΑ το Σάββατο 25 Ιουνίου 2022 και ώρα 19.00 στο προαύλιο χώρο του Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Λάλα.

Πηγή: www.antroni.gr

Κυριακή 19 Ιουνίου 2022

ΚΡΑΣΑΚΑΙΟΙ ΟΙ ΑΓΝΟΗΜΕΝΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΠΗΝΕΙΑΣ

Πλησιάζουμε προς το τέλος της συγγραφής του βιβλίου μας.

Συγγραφείς Ηλίας Τουτούνη και Κώστας Παπαντωνόπουλος

Το βιβλίο αναφέρεται στους αδελφούς Κρασάκη που έδρασαν στην Πηνεία προεπαναστατικά και κατά την επανάσταση του 1821.

Η τότε τοπική εξουσία όχι μόνον τους αγνόησε, αλλά δολοφόνησε τον έναν και προσπάθησε να εξοντώσει τους άλλους τρεις αδελφούς...!

Οι μετέπειτα άρχοντες τους αγνόησαν και τους αγνοούν ακόμη!

Για αυτούς τους λόγους, εμείς από χρόνια μαζεύουμε στοιχεία και κάνουμε έρευνα, να δώσουμε στην δημοσιότητα την δράση αυτών των ηρώων μας!


 

Ο ΑΝΑΤΙΚΛΩΤΗΣ ΤΗΣ ΣΤΕΓΗΣ

Λαογραφική συλλογή, επιμέλεια Ηλίας Τουτούνης

Μέχρι τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, οι κάτοικοι κάθε τόπου, για ν’ αναγείρουν κάποιο κτίριο, αποτάθηκαν και αξιοποίησαν τα ντόπια οικοδομικά υλικά. Ο λόγος ήταν η πολυδάπανη, η κοπιαστική και η αδύνατη μεταφορά των αναγκαίων οικοδομικών υλικών, λόγω του της αδυναμίας της μεταφοράς των λόγω του ανάγλυφου του εδάφους. 

Στην ανέγερση των κτιρίων τους, κατά τόπους, λαμβάνονταν πάντα υπ’ όψιν κυρίως οι καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στον τόπο, τα προσφερόμενα από την φύση υλικά κατασκευής, ακόμη και η αμυντική ή σεισμική θωράκιση που απαιτούσε η θέση του οικισμού. Στις ορεινές περιοχές χρησιμοποιούσαν κυρίως την πέτρα, ενώ στα ημιορεινά και πεδινά την πέτρα και το χώμα. Όπου δεν υπήρχε καθόλου πέτρα τότε αποτείνονταν μόνον και μόνον στο χώμα.

ΑΦΑΝΕΣ, ΣΑΡΩΜΑΤΙΕΣ ή ΣΑΡΩΜΑΤΙΝΕΣ…!

 


Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Κάθε χρονιά κάπου μετά του Αγιαννιού του Ριγανά, που τον λένε και «Σαρωματά» ή «Σαρωματιάρη», οι σαρωματάδες πηγαίνανε, σε μεριές που φυτρώνανε τα φρύγανα ακανθώδη φυτά, οι γνωστές αφάνες, να τις κόψουν με αξίνες να τις μαζέψουν για να κατασκευάσουν τις περίφημες «Σαρωματιές» ή «Αφάνες», ή και «Σαρωματίνες». Συνήθως μετά του Αγιαννιού, γνώριζαν ότι το φυτό αφάνα είχε ήδη ξεραθεί και ξυλοποιηθεί και ήταν κατάλληλη για την κατασκευή της σκούπας.

Λίγα λόγια για την αφάνα. Η αφάνα είναι το Σαρκοποτήριο το ακανθώδες, και λέγεται Αστοιβίδα, Sarcopoterium spinosum. Το φύλλο της αφάνας είναι δικοτυλήδονο, και ανήκει στην οικογένεια των αγριοτριαντάφυλλων, Rosaceae, το γένος του είναι Sarcopoterium και το είδος spinosum. H Αφάνα, ή το σαρκοποτήριο, είναι πολυετές φυτό φρύγανο.

Το φυτό αυτό φύεται και σε μεγάλο υψόμετρο και σε μικρό γενικά στη κεντρική και νότια νησιωτική χώρα Προτιμά να αναπτύσσεται στις παρυφές των δασών, και λόφων, όπως και στα παρατημένα αγροκτήματα και πεζούλες.


Αποτελείται από μια συστάδα ξυλώδη κορμών, που στο άνω μέρος υπάρχει ένας ξυλώδης λεπτός σχηματισμός που καταλήγει σε αγκάθι μικρό. Κάθε γωνιακός σχηματισμός έχει γύρω στα δέκα πράσινα σκληρά φυλλαράκια. Τα λουλούδια του βγαίνουν σαν κεφάλια, ταξιανθίες με διάμετρο περίπου τρία εκατοστά, στα οποία υπάρχουν και θηλυκά και αρσενικά. Ανθίζει από τον Φεβρουάριο έως και Απρίλιο.

Ο καρπός του είναι κοκκινωπός και έχει μάζα. Το καλοκαίρι το φρύγανο αυτό αρχίζει και ξηραίνεται, για να αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες κάτι σαν καλοκαιρινή νάρκη. Ο καρπός του ξηραίνεται και είναι έτοιμος σιγά - σιγά να διασκορπιστεί σε φρέσκο έδαφος το φθινόπωρο για να βγουν οι νέοι θάμνοι στους φρυγανότοπους. Ένας μύθος λέει για τους καρπούς της αφάνας ότι όταν ήταν ξυπόλητη η Αφροδίτη και προστάτευε τον Άδωνη από τον θυμό του Άρη, πάτησε τον θάμνο αφάνα, και το αίμα που έπεσε από την Αφροδίτη χρωμάτισε τα άνθη με κόκκινο.

Η ΑΦΑΝΑ

Οι σαρωματάδες αφού γνώριζαν την τοποθεσία που φύονται οι αφάνες ή και κατσαφάνες, πήγαιναν εκεί μ’ ένα υποζύγιο με μια αξίνα και ένα κλαδευτήρι. Διάλεγαν αυτές που ήσαν μεμονωμένες και ήσαν αναπτυγμένες στον ήλιο και ομοιόμορφες στρογγυλές ως ένας μικροσκοπικός τρούλος, αι τις έλεγαν χτενισμένες, ενώ αυτές που φύονταν, κάτω από σκιά ήσαν χωρίς ολοκληρωμένο σχήμα και τις ονόμαζαν αχτένιγες και ανήλιαστες, επειδή αυτές που ήσαν κάτω από σκιά ήσαν δεύτερης κατηγορίας και πιο ευάλωτες, δηλαδή δεν είχαν ψηθεί αρκετά. Τις καλές αφάνες τις πατούσαν με το ένα πόδι προς το μέρος που στέκονταν και με το ξινάρι τις έκοβαν σύριζα και μετά το κόψιμο τις πατούσαν να μικρύνει ο όγκο τους, για να μπορέσουν να τις μεταφέρουν στο σπίτι τους. Τοιουτοτρόπως τις έβαζαν την μία επάνω στην άλλη και ανέβαιναν επάνω και τις πατούσαν όλες μαζί έπειτα άπλωναν κάτω ένα σχοινί και τις τοποθετούσαν πάλι με σειρά και τάξη την μία επάνω στην άλλη και τις ξανά πατούσαν και όταν τις πίεζαν αρκετά τότε τις έδεναν με το σχοινί με θηλιά και τις έσφιγγαν να μην έχουν μπαλαούρο. Τέλος τις φόρτωναν στο υποζύγιο και τις μετέφεραν στο τόπο που θα κατασκεύαζαν τις σκούπες. Μόλις έφθαναν εκεί τις ξεφόρτωναν και τις αφάνες πλάκωναν με σειρά την μία επάνω στην άλλη με βάρος κυρίως πέτρες ή χοντρά και βαριά ξύλα.

ΤΑ ΣΑΡΩΜΑΤΟΞΥΛΑ

Οι σαρωματάδες πριν από καιρό είχαν προνοήσει και είχαν εξαπολυθεί στους λόγγους και όπου εντόπιζαν σαρωματόξυλα σκουπόξυλα κυρίως από άγρια δένδρα τα έκοβαν. Αυτά τα επιλεγόμενα ξύλα για τις σαρωματιές απαιτούταν να έχουν στο επάνω μέρος μια διχάλα και όλο μαζί να ομοιάζει σαν «Υ». Η διχάλα έπαιζε διπλό ρόλο και επιλεγόταν ώστε στην φούρκα της να στερεώνεται η αφάνα για να μην βγαίνει από αυτήν, αλλά και να μην περιστρέφεται γύρω από το ξύλο. Τα σαρωματόξυλα έπρεπε με την διχάλα να έχουν μήκος ένα μέτρο και τριάντα εκατοστά και πάχος όσο το ξύλο της μαγκούρας και λίγο ακόμη χονδρότερο.

Τα εντόπιζαν και τα έκοβαν πάντα, όταν είχε γέμιση φεγγαριού μετά την πέμπτη ημέρα του νέου φεγγαριού, για να μην σκωροφάνε. Αφού τα έκοβαν χλωρά τα περνούσαν από την φωτιά και τα ξεφλούδιζαν και μετά τα έδεναν πέντε - πέντε μεταξύ τους σφικτά και πολλές φορές για να μην στραβώσουν αλλά και όσα ήσαν στραβά να ισιώσουν.

Μερικοί σαρωματάδες όταν δεν έβρισκαν διχάλες έκοβαν κυπαρισσένια και αντί για διχάλα άνοιγαν μια τρύπα και περνούσαν ένα ξύλο σε σχήμα σταυρού «+», ή και κάρφωναν μια μεγάλη πρόγκα πάλι σε σχήμα σταυρού για να στερεώνεται η σκούπα και να μην περιστρέφεται., όμως αυτή η τεχνική ήταν προσωρινή διότι με την πολλή χρήση η πρόγκα ή το πρόσθετο ξύλο λασκάριζε και έβγαινε και η σκούπα αχρηστευότανε. Όμως η επιλογή του κυπαρισσιού, με την πρόγκα δεν ήταν τυχαία, διότι όπως γνωρίζουμε η πρόγκα που θα καρφωθεί σε κυπαρίσσι, πολύ δύσκολα «αμπολάει» (αποχωρίζεται).

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΑΡΩΜΑΤΙΑΣ

Για να κατασκευάσουν την σαρωματιά, χρειάζονταν τέσσερα υλικά την αφάνα, το σαρωματόξυλο, μια ευλύγιστη ξύλινη ψιλή βέργα και τέλος το δεματικό που ήταν σχοινί ή σύρμα. Αρχικά έδεναν επάνω στην διχάλα (Υ), μια χλωρή βέργα από σκίντο, λυγαριά, σμέρτο, ή από λουμάκι ελιάς, ιτιάς κ.ά. γερά με μια τούφα αφάνας πίσω από την ρίζα της, όση χωράνε τα δυο φουρκιά της διχάλας ενωμένα. Μετά την πατάγανε να πλακουτσωθεί και σε κάθε τσατάλι (πόδι) της διχάλας την έδεναν σφικτά και γερά. Μετά πάλι την πατούσανε να πλακουτσώσει και να φτενέψει. Και πάλι έβαζαν και άλλη στρώση από μπροστά και από την πίσω πλευρά και πάλι την πατούσαν να φτενέψει, μέχρι να φτάσουν στο επιθυμητό πάχος της αφάνας που θα απαρτίζει την σκούπα. Όταν τελείωνε το δέσιμο της αφάνας επάνω στην διχάλα, τότε μ’ ένα κλαδευτήρι, αφού την ακουμπούσαν σ’ ένα χοντρό ξύλο, την κούρευαν και την έφτιαχνα σαν την βεντάλια. Επίσης κούρευα και το πίσω μέρος της αφάνας για να είναι όμορφη η κατασκευή.

Μόλις τελείωνε και ο καλλωπισμός της τότε την έβαζαν για μια ώρα περίπου μέσα σε νερό να μουσκέψει για τα καλά. Μετά την έβαζαν επάνω σε σανίδια και την πλάκωναν να μ’ άλλες σανίδες και επάνω με βάρος από πέτρες, πλίθες, κούτσουρα κ.ά. Στην συνέχεια την άφηναν σε προσηλιακό μέρος να στεγνώσει και να ξεραθεί και να πάρει την τελική μορφή της, δηλαδή να ξεραθεί και να ξυλιάσει και να σκληρύνει. Την άφηναν για πέντε έξι ημέρες όπως ήταν πλακωμένη και μετά την έβγαζαν και την κρεμούσαν στον ήλιο. Τέλος την περιποιούταν να φαίνεται όμορφη, έκοβαν κάθε περίσσιο κλωνάρι που περίσσευε και λάδωναν ή λίπαναν το ξύλο για να γυαλίζει και να συντηρηθεί.

Ο κάθε χειριστής της σκούπας κατά το σάρωμα δεν έπρεπε να την δουλεύει μόνο από την μια πλευρά, αλλά και από τις δύο για να μην μονοπαντιάζει ή φθειρόταν η αφάνα από την μια μεριά μόνο και αχρηστευόταν γρήγορα. Όταν την χρησιμοποιούσαν και από τις δύο πλευρές αντίστοιχα, δεν χάλαγε εύκολα και την χρησιμοποιούσαν μέχρι να φθαρεί τελείως. Με αυτές τις σκούπες, που ήταν σκληρές, σκούπιζαν αυλές, πλατείες, αλώνια, δρόμους, στάβλους, κοτέτσια, κ.ά.

Επίσης με την αφάνα καθάριζαν και τις καμινάδες των τζακιών. Έδεναν την αφάνα μ’ ένα σχοινί από το επάνω μέρος της καμινάδας και το έριχναν κάτω στο τζάκι. Στο μέσον του σχοινιού έδεναν μια αφάνα και μια τραβούσε ένας από το τζάκι και ένας άλλος από την καμινάδα, η αφάνα διαπερνώντας μέσα από το την καμινάδα καθάρισε τις καπνιές που είχαν επικολλήσει στο εσωτερικό της καμινάδας.

Στην Πηνεία και συγκεκριμένα στο χωριό μου τ’ Άγναντα κατασκεύαζαν σκούπες από το φυτό σπαρτιά. Το σπάρτο (Spartium junceum, Σπάρτιον το βουρλοειδές) είναι αγγειόσπερμο, δικοτυλήδονο φυτό, είναι θάμνος με καταγωγή από την περιοχή της Μεσογείου και φθάνει σε ύψος τα δύο μέτρα. Έχει μακριούς, λεπτούς, μυτερούς στην άκρη βλαστούς που είναι σχεδόν γυμνοί, χωρίς φύλλα. Έκοβαν κλαδιά σπαρτιάς και τα έδεναν επάνω στα σαρωματόξυλα με τον ίδιο τρόπο που έδεναν και την αφάνα. Μόνο που η σπαρτιά δεν ήθελε πλάκωμα να ισιώσει διότι οι βλαστοί της ήσαν λεπτοί μακριοί και γυμνοί σαν χοντρές βελόνες. Το μόνο που έκοβαν τις μύτες της σκούπας για να είναι κομψή, ομοιόμορφη και να έχει μεγαλύτερη διάμετρο για να σκουπίζει ευκολώτερα.

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Παροιμίες για την σκούπα:

-Η γυναίκα η γάτα και η σκούπα είναι για το σπίτι!

-Η καλή νοικοκυρά, έχει την αφάνα παραμάσκαλα!

-Η παστρικοθοδώρα, πιάνει την αφάνα από μπονώρα!

-Κάθεται σε αφάνες!

-Καλή η σαρωματιά, αλλά παιδεύει την κυρά!

-Μήτε αυλή έχω, μήτε αφάνες αγοράζω!

-Όσο σκουπίζεις την γη, τόσο περισσότερο χώμα βγάνει!

-Όταν κοιμάται η κυρά ξεκουράζεται η σαρωματιά!

-Που πας ξυπόλυτος στις αφάνες;

-Σάρωμα και σκάφη… πάει η ζωή μου στράφι!

-Της έμεινε το σαρωματόξυλο αμανάτι!

Πωλητής σκούπας:

Ο πλανόδιος σκουπάς που πούλαγε σκούπες και αφάνες διαλαλούσε το εμπόρευμά του λέγοντας: Ο σαρωματααάς….!

-«Σκούπεεες και αφάνεεες… για δούλεεες, αρφανεεές και για σκλάβεεες!»

-«Πάρε κυρούλα μου μια σαρωματιααά, να σε ζηλεύει η γειτονιααά!»

-«Ακούστε κυράδες και αφεντάδεεες… κι η καλή μας η σουλτάνααα… σαρώνει με αφάνααα…!»

-«Αφάνεεες… αφάνεεες… για τις πεθερές σας, και τις συννυφάδεεες…!»

Κατάρες:

-Όσα κλωνιά έχει η σαρωματιά, τόσα να σε βρουν κακά!

-Σκαντζοχέρια να ’ναι στο στρώμα σου κι αφάνες στα μαξιλάρια σου και στην καταραμένη πόρτα σου παλιούρια να φυτρώσουνε!

Διάφορα:

-Όποιος έχει κατσαρά μαλλιά και είναι ακούρευτος τον ονομάζουνε «Αφάνα»

-Οι μανάδες όταν μάλωναν τα παιδιά τους έλεγαν: «Θα σε βουτήξω με το σαρωματόξυλο!»

-Τον πήρε με το σαρωματόξυλο!

-Η κυρά μου η παστρικιά, ούλη μέρα με πατσαβούρι και σαρωματιά αγκαλιά!

-Τα μικρά παιδιά έπαιρναν τις αφάνινες σκούπες και καβαλούσαν το σαρωματόξυλο και πίσω σούρνονταν η αφάνα, για να σηκώνουνε μπουχό!

Προλήψεις:

-Όταν έφευγαν από το σπίτι για να πάνε στον δρόμο, μέχρι να φθάσει στον προορισμό του, οι υπόλοιποι στο σπίτι δεν προληπτικά σκούπιζαν, διότι το είχανε σε κακό, ότι με το σκούπισμα διώξανε τον άνθρωπό τους και θα πάθει κακό. Μάλιστα αναφέρανε ότι ο άνθρωπός τους δεν είναι σαρίδι να τον σκουπίσουνε!

-Την σαρωματιά επειδή η δουλειά της ήτανε μόνο για την γη, δεν την βάνανε ποτέ ανάποδα, γιατί λέγανε ότι τάχα μουντζώνει τον Θεό.

-Άμα η σαρωματιά έπιανε μαλλιά στα νύχια της, τότενες την ξεμαλλιάζανε και τα μαλλιά τα πετάγανε στην φωτιά για να καούνε. Λέγανε ότι τα μαλλιά τα πετάγανε στην αυλή εκείνες οι κακές γυναίκες που κάνανε μάγια.

-Το καλό σαρωματόξυλο όταν έλιωνε η σκούπα δεν το πετάγανε γιατί το θεωρούσανε γούρικο. Και όταν φτιάχνανε καινούρια σκούπα το ξανά βάνανε για σκουπόξυλο.

-Η νοικοκυρά που ήθελε να διώξει τους ανεπιθύμητους επισκέπτες από το σπίτι, ή την αυλή, έκανε τάχα ότι της χύθηκε αλάτι και αμέσως έπαιρνε την σαρωματιά να σαρώσει. Οι επισκέπτες ως εκ θαύματος αποχωρούσαν.

Οι σαρωματιές προικιό:

Σε χωριό της Πηνείας όταν κάποιος χήρος φτωχός και άμοιρος, που ήτανε καλός μάστορας στο να φτιάχνει σκούπες, όταν πάντρευε την τσούπα του, σαν δεν είχε τι να τις δώσει για προίκα, μαζί με τα λίγα σκουτιά και χαλκώματα τις έδωκε και πέντε σκούπες από αφάνα για να δείξει ότι κάτι τις έδωκε για προίκα. Οι συγχωριανοί του για να γελάσουνε, μόλις ήρθανε από το σόι του γαμπρού να παραλάβουνε τα προικιά, μαντηλώσανε τις σκούπες για να σατιρίσουνε την πρωτοτυπία συγχωριανού τους. Μάλιστα ένας εξ αυτών αυτοσχεδίασε και ένα σατυρικό τραγουδάκι:

Σήμερα ένας γάμος γίνεται σήμερα πανηγύρι

παντρεύετε η Λενιώ του δόλιου του Σωτήρη.

Προικιά της δίνουμε και δυο χιλιάδες γρόσια

και πέντε αφάνες μόρτικες μαζί με μία κλώσα.

Κι οι συμπεθέροι τηράγανε από την άλλη πάντα

εμάς που τις μαντηλώναμε, τους βάζαμε γραβάτα.

Κι ο γαμπρός σαν το ’μαθε πολύ του κακοφάνη

και η νόνα του, του ’λεγε μην πας για στεφάνι!

Η ΨΑΝΗ…!

 Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Τέλη Μαΐου προς τις αρχές του Θεριστή (Ιουνίου) τα στάρια στα χωράφια αρχίζουν να κιτρινίζουν οδεύοντας προς το ξέραμα, αρχίζουν να παίρνουν ένα κίτρινο προς χρυσαφί χρώμα, τότε οι σπόροι (καρπός), αρχίζει να σφίγγει όπως λέγανε οι παλιοί και να σκληραίνει. Πριν σκληρύνει για τα καλά, οι ξωμάχοι και ιδίως τα παιδιά, πήγαιναν για σταχυολόγισμα δηλαδή διάλεγαν τα πιο μεγαλύτερα και τα πιο ευτραφή στάχυα τα έκοβαν ένα- ένα και τα μάζευαν, μέχρι που έφτιαχναν μια χεριά (ματσάκι), όσο χωρούσε στην παλάμη τους. Οι καλύτερες ποικιλίες σταριού για ψάνη ήταν η «ραψάνη» και ο «λεβέντης». Μετά άναβαν μια φωτιά και τα τσουρούφλιζαν δηλαδή τα περνούσαν επάνω από την φλόγα περίπου για ένα λεπτό, ώστε να καούν τα άγανα και τα φλιούτσια του καρπού τους. Κατά την γρήγορη καύση των αγάνων ζεσταίνονται οι καρποί δηλαδή τα σπυριά του σταριού. Αμέσως άπλωναν μια πετσέτα φαγητού και έπιαναν το ματσάκι ανάμεσα με τις παλάμες τους, και τα έτριβαν, πάνω από την πετσέτα. Μόλις τα έτριβαν και δεν έμεναν άλλοι σπόροι στο ματσάκι, φυσούσαν τα τρίμματα για να φύγουν τα φλιούτσια, τα υπολείμματα των αγάνων και έμεναν καθαροί οι σπόροι του σταριού. Αυτούς τους έτρωγαν όταν ήταν ακόμη ζεστοί και με το ελαφρύ ψήσιμο ήσαν νόστιμοι.
Αυτή ήταν η περιβόητη ψάνη, ένα νόστιμο και πρόχειρο έδεσμα ξηρών καρπών των παιδιών. Όλη αυτή την διαδικασία την ονόμαζαν «ψάνισμα ή ψανιάρισμα».
Ψάνη έτρωγαν ακόμη και κατά τον θερισμό όταν εύρισκαν ακόμη στάχυα που δεν είχαν ξεραθεί τελείως.
Επίσης μετά το θέρισμα και το αλώνισμα των σιτηρών τ’ αποθήκευαν. Από το κασόνι του σταριού, οι νοικοκυρές έπαιρναν μια χούφτα στάρι το έπλεναν, έπειτα ο έβαζαν στο νερό να φουσκώσει και να μαλακώσει. Όταν φούσκωνε, το σούρωναν να στραγγίσουν τα νερά και έπειτα το αλάτιζαν και το έβαζαν στο τηγάνι, σκέτο δίχως λάδι ή νερό και το καβούρντιζαν (τηγάνιζαν) με δυνατή φωτιά. Αυτό μετά το έδιναν στα παιδιά και το έτρωγαν ως ξηρό καρπό. Επίσης πολλές νοικοκυρές το καβούρντιζαν με λίγο λάδι και έριχναν μέσα και ένα αυγό γδαρτό (κτυπητό) και έφτιαχναν το αυγόψανο.
Ακόμη κατά τις εποχές της μεγάλης φτώχειας με σπόρους σιταριού ή ρεβιθιού συμπλήρωναν στους κόκκους του καφέ για να αυγατίσει στο καβουρντιστήρι και μετά μαζί με τον καφέ το περνούσαν από το χερόμυλο του καφέ και με αυτό το μίγμα έφτιαχναν καφέ.
Όταν κάποιος τσουρουφλιζόταν από την φωτιά, τον έλεγαν ψάνιο.
Όταν μάζευαν ψάνη τα παιδιά έλεγαν και το ακόλουθο τραγουδάκι:
Ψάνια- ψάνια ψανιαρίζω,
σταράκι μαζεύω και το καψαλίζω
για να φάνε τα παιδιά μου,
να χορτάσει κι η κοιλιά μου!
Ψάνιο, το = το αδύνατο και μαλακό ξύλο

ΑΡΜΗ…!

 Καταγραφή επιμέλεια Ηλίας Τουτούνης

Για να παρασκευάσουν την άρμη, έβραζαν το γάλα και πριν φουσκώσει το κατέβαζαν από την φωτιά, και μέσα έριχναν αρκετό χοντρό αλάτι και το ανακάτευαν συνέχεια μέχρι να λιώσει. Όταν καταλάβαιναν ότι έχει λιώσει, το άφηναν να κρυώσει και μετά το έριχναν στα τυροβάρελα ή στα λαγήνια που είχαν τοποθετήσει το τυρί να γεμίσουν έως το επάνω μέρος.
Το τυρί απορροφούσε αρκετό γάλα – άρμη. Σταδιακά άνοιγαν το βαρέλι και το συμπλήρωναν με άρμη, επειδή απορροφούσε, μέχρι να ρουπώσει καλά και να σταματήσει την απορρόφηση.
Όταν είχε ψηθεί το τυρί και έβγαζαν κομμάτια φέτας από το τυροβάρελο, για να τρώνε, η άρμη που έμενε μέσα στο βαρέλι την χρησιμοποιούσαν για την παρασκευή αρκετών φαγητών.
Την άρμη την έτρωγαν με την ζεστή κουλούρα, την μπομπότα, την λαγάνα, με καψαλιστό ψωμί τον χειμώνα και μαζί με παγωμένο παστό και με ντομάτα το καλοκαίρι. Κρεμμυδοντολμάδες με αρμόγαλο, φασολάκια χλωρά με άρμη, κολοκυθοκορφάδες, κολοκυθάκια και κολοκυθολούλουδα με άρμη, ψωμί με άρμη τις εποχές της φτώχειας έκοβαν μια φέτα ψωμί και την πασάλειβαν με άρμη και την έδιναν στα παιδιά και το έτρωγαν, κουκιά με άρμη, λάχανα με άρμη ιδίως λεποντιές (χηνόποδο), σκολιάμπρια με άρμη και παστό κρέας με άρμη.

ΑΣΦΑΚΟΜΕΛΟ ΤΟ ΝΕΚΤΑΡ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ…!

 Τον μήνα Μάϊο που άνθιζαν οι ασφάκες στην Πηνεία τα παιδιά τρέχαμε στις ασφάκες που είχαν ανθίσει, και αφαιρούσαμε τα λουλούδια, τα ελέγχαμε μήπως είχαν κανένα ζουζούνι μέσα και μετά ρουφούσαμε το μέλι (νέκταρ), που είχε μέσα. Επειδή το άνθος της ασφάκας είναι μακρύ δεν χωρούν μέσα οι μέλισσες, ούτε φθάνουν στο κάτω μέρος του άνθους να πάρουν το νέκταρ, διότι η προβοσκίδα τους είναι μικρή.

Πολλές φορές κόβαμε ασφακοκέφαλα που ήσαν πλήρως ανθισμένα και τα παίρναμε μαζί μας τα ρουφάμε και στον δρόμο.
Το μέλι της ασφάκας είναι λεπτοκρύσταλλο, διαυγές υποκίτρινο με πολύ ωραίο άρωμα και θεωρείται πολύ καλής ποιότητος. Οι μελισσοκόμοι λένε ότι αν οι μέλισσες έφθαναν να ρουφήξουν το νέκταρ της ασφάκας, θα ήσαν ευτυχείς, διότι έχει αρκετό και η ασφάκα ευδοκιμεί σχεδόν σ’ όλη την Ελλάδα.
Ένα χαρακτηριστικό του είναι οι φαρμακευτικές ιδιότητες, γνωστό στους αρχαίους Έλληνες, που έφτιαχναν τα γιατροσόφια μαζί με άλλα φυτά. Μάλιστα λέγεται ότι εκκρίνει μία αντιοξειδωτική ουσία, η οποία βοηθά και είναι αντίθετη στη κυτταρική γήρανση.

ΚΟΚΚΑΛΟΖΟΥΜΟ…!

 Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Παλιά η φτώχεια ήτανε το μεγάλο πρόβλημα του λαού, κυρίως κατά τις σκληρές εποχές των πολέμων και ιδίως κατά την κατοχή του Β΄ παγκοσμίου πολέμου.
Ο κόσμος πεινούσε, δεν έβρισκε τι να φάει, ιδίως οι πολυμελείς οικογένειες αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα πείνας, τόσα στόματα που να τα χορτάσουν. Έτσι έψαχναν να βρουν λύσεις διατροφής, αποτεινόμενοι πάντοτε στην φύση.
Ένα εκ των φαγητών κατά αυτές τις σκληρές περιόδους ήταν και το κοκκαλόζουμο. Το κοκκαλόζουμο ήταν τα κόκκαλα από σφάγια ζώα όπως χοιρινά, αιγοπρόβατα, μοσχάρια κ.ά. Αυτά μόλις τα έσφαζαν οι χασάπηδες ξεκοκάλιζαν και ότι απομεινάδι κρέατος έμενε επάνω στα κόκκαλα και οι χόντροι, ήταν μια καλή τροφή για τους πεινασμένους. Αυτά τα έκοβαν ή τα τσάκιζαν και τα έβαζαν μέσα στον τέντζερη και με μπόλικο νερό τα έβραζαν. Το κόψιμο ή τσάκισμα των οστών ήταν να βγει το «μελούδι» (μυελός οστών) και να βράσει, για να έχει πρωτεΐνες και νοστιμιά το ζουμί.
Όταν το έβαζαν να βράσει έριχναν και λίγο αλάτι και κάνα δυό κρεμμύδια ψιλοκομμένα και το άφηναν τα βράσει για τα καλά.
Όταν ήταν έτοιμο έριχναν ζουμί στα πιάτα και το έτρωγαν. Επίσης όταν έβραζε για τα καλά, τότε έβγαζαν από το τσουκάλι τα κόκκαλα και αφαιρούσαν ότι μικρό κρέας είχε απομείνει από το ξεκοκάλισμα του χασάπη. Αυτό το κρέας με ζουμί το έβαζαν σε άλλη κατσαρόλα και συμπλήρωναν με τραχανά και παρασκεύαζαν ένα φαγητό πολυτελείας, με αρκετές βιταμίνες και πρωτεΐνες.
Ακόμη μέσα στο κοκκαλόζουμο, έριχναν χόρτα ψιλικά και μυρωδικά και συμπλήρωναν τα σιτηρέσιό τους.
Στα παιδιά, όταν δεν χόρταιναν, λόγω ποσότητας, τους έδιναν ένα από τα βρασμένα κόκκαλα και το έγλειφαν εκεί που φύονταν οι χόντροι των, από αυτό βγήκε και η παροιμιώδης φράση: «Έγλειψε και το κόκκαλο!»
Παροιμίες και παροιμιώδεις εκφράσεις:
“Κοκκαλόζουμο με τραχανά, να ’χεις φούσκα την κοιλιά!”
“Κόκκαλο γλείφεις; Κοιλιά γουργουλίζει!”
“Κόκκαλα τρώς; Κοκκάλα είσαι!”

ΕΥΤΟΥΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΣΙΟΡΙΞΙΑ…!

 Καταγραφή επιμέλεια Ηλίας Τουτούνης

 
Συχνά ακούμε ή και χρησιμοποιούμε την λέξη μισιοριξιά, χωρίς να γνωρίζουμε οι περισσότεροι τι σημαίνει και από πού προέρχεται.
Ο όρος μισοριξιά αναφέρεται στο ελλιπές γέμισμα του ντουφεκιού με μισή μπαρούτη και μισά σκάγια (βόλια) από τα προβλεπόμενα μιας συνήθους γέμισης. Πιο παλιά τα ντουφέκια ήσαν εμπροσθογεμή (μπροστογιομές) και τα γέμιζαν μόνοι τους βάζοντας την ανάλογη δόση μπαρούτης και τ’ ανάλογα σκάγια. Επίσης αργότερα αυτό γινόταν και στα οπισθογεμή όπλα που χρησιμοποιούσαν φυσίγγια τα οποία τα γέμιζαν με τ’ ανάλογα υλικά.
Όταν ήθελαν να πολεμήσουν, για κυνήγι κ.λπ., κατά την γόμωση των φυσιγγίων χρησιμοποιούσαν την κανονική δόση. Επειδή όμως η μπαρούτη και τα σκάγια κόστιζαν αρκετά χρήματα και ήσαν δυσεύρετα, όταν ήθελαν να γλεντήσουν ή να ντουφεκίσουν, στον αέρα για εκφοβισμό, γόμωναν τα φυσίγγια και τα όπλα με μισή δόση μπαρούτης και σκαγιών ή αλατιού, ούτως ώστε να προκαλέσουν μόνο θόρυβο. Αυτή η ελλιπής γέμιση με μια λαϊκή λέξη λεγόταν «μισιοριξιά». Επομένως η λέξη μισοριξιά χρησιμοποιείται μειωτικά, δηλαδή κατά το ήμισυ της κανονικής δόσης.
Για την κανονική δόση έλεγαν Δραμιάρικη, δηλαδή χειροποίητο κυνηγετικό φυσίγγι με ποσότητα μπαρούτης και σκαγιών διπλάσια του μισόδραμου. Τη χρησιμοποιούσαν για το κυνήγι μεγάλων θηραμάτων, π.χ. αγριόχοιρου, λύκων, τσακαλιών κ.ά. Ενώ για την μισή δόση έλεγαν Μισόδραμη ή μισοδραμιάρικη, δηλαδή μισή ποσότητα μπαρούτης και σκαγιών για χειροποίητα κυνηγετικά φυσίγγια που προορίζονται για κυνήγι άγριων πουλιών.
Μισιοριξά μεταφορικά λέμε ακόμη για την ατελή ή μισή δηλαδή ελλιπή ποσότητα δόσης του σπέρματος για την σύλληψη του εμβρύου. Γι’ αυτό κάποιον άνθρωπο ατελή ή πολύ κοντό στην λαϊκή γλώσσα τον λένε «μισοριξιά». Επίσης αυτούς τους ανθρώπους πέραν από μισοριξιά τους ονομάζουν και γιορτόπιασμα.
Γιορτόπιασμα λέγεται για κάποιον άνθρωπο που συνελήφθη παραμονή ή ανήμερα μεγάλης γιορτής. Στις τάξεις του λαού πιστεύανε ότι τις Άγιες μέρες και παραμονές αυτών, δεν έπρεπε το ζευγάρι να έρθει σε συνουσία γιατί τα παιδιά που θα γεννιόταν θα ήσαν παράλυτα ή δαιμονισμένα. Όποιο παιδί γεννιόνταν έτσι το λέγανε και γιορτοπιασίδι.
Οι παλιές πεθεράδες, παραμονές των βαριών γιορτών, δεν άφηναν τις νιφάδες να πλυθούν από βραδύς και τις ορμήνευαν να μην συνευρεθούν με τους άντρες τους το βράδυ μήπως πιάσουν παιδί και βγει παράλυτο, μουρλό ή δαιμονισμένο.
Η μισοριξιά κατά την συνουσία του ανδρόγυνου, έχει και τα δικά της ευτράπελα.
Λέγανε οι παλαιές μανάδες και πεθερές στην νύφη, όταν έρθει σ’ επαφή με τον άνδρα για να πιάσει παιδί πρέπει να μην προβεί σε στιγμιαίο έρωτα αλλά παρατεταμένο.
Έτσι μια πεθερά επειδή η πρώτη νύφη της έβγαλε ανάπηρο παιδί, ορμήνευε την νέα νύφη του δεύτερου παιδιού της, εφόσον δεν είχε γκαστρωθεί ένα χρόνο μετά τον γάμο της. Κατά ομολογία της τότε νύφης (94 ετών το 85), της έλεγε: «Τήρα Μαγδάλω μ’ την ώρα που θα οσμιστείς ότι έσταξε η κάνουλα, μην κάνεις κι’ αποτραβηχτείς, αλλά να τόνε χταποδιάσεις σφιχτά και να τόνε κρατήσεις κάμποση ώρα και σφίξου μέχρι να τόνε αρμέξεις για να κιώσει ούλο το στάξιμο, μη μας βγει το παιδί πελελό! Στο ξαναλέω, τήρα μην αναγκάσεις, με την ρέγουλα, νύχτα θα είναι και εκείνη την ώρα δεν έχεις ρημαΐλες (δουλειές)!»
Την λέξη μισοριξιά, την άκουσα μικρός μνημόσυνο στο χωριό μου. Αυτό έγινε όταν μια γυναίκα η αείμνηστη Καλομοίρα μοίραζε σε εμάς τα παιδιά κόλλυβα (σπερνά) και σε κάποιο παιδί έριξε λίγα, τότε πετάχτηκε η μάνα του, που ήταν δίπλα και της λέει:
Όχι μισοριξιά Καλομοίρα μου, ολάκερη ρίξε στο παιδί!
Επίσης οι γυναίκες κατά την εποχή της φτωχολογιάς, στο φαγητό που παρασκεύαζαν, θέλοντας να κάνουν οικονομία, ή αν δεν είχαν το ανάλογο είδος όπως όσπρια, λάδι, πάστα κ.λπ., έριχναν λιγότερη ή μισή δόση στο φαγητό. Αυτό το έλεγαν μισοριξιά.
Επίσης παλιά στον στρατό ιδίως στα Κέντρα Εκπαίδευσης νέων στρατιωτών, που παρουσιάζονταν υπεράριθμοι, τα φαγητά που παρασκεύαζαν στα καζάνια των μαγειρείων όταν γνώριζαν ότι ήσαν πολλοί οι σιτιζόμενοι στρατιώτες, συμπλήρωναν με νερό και έτσι παρασκεύαζαν διπλάσια και τριπλάσια ποσότητα φαγητού, με ελάχιστα βασικά υλικά, για ν’ αυγατίσει το φαγητό. Ο μάγειρας στο στρατό το έλεγε μισοριξιά, ενώ οι φαντάροι, αυτό το νερομούρμπουλο και ελλιπές φαγητό το έλεγαν «Μπλουμ!» Θυμάμαι που έλεγαν: «Σήμερα είχε πατάτες μπλουμ!» Έπρεπε να είσαι τυχερός αν κατά την διανομή φαγητού στην καραβάνα σου τύχαινε να πάρεις έστω και μια πατάτα. Νομίζω ότι οι μεγαλύτερες ηλικίες θα θυμούνται το μπλουμ.

Στα καφενεία τον πολύ ελαφρύ ελληνικό καφέ τον ονόμαζαν «μισοριξιά». Επίσης την μισή κουταλιά φαγητού, την λέγανε μισοριξιά. Επίσης μισιοριξιά έλεγαν και οι κρασοπότες όταν ο κεραστής δε γέμιζε τα ποτήρια των. θυμάμαι σε γλέντι, την ώρα του κεράσματος, ένας επειδή δεν του γέμισε ο κεραστής το ποτήρι, δεν το σήκωνε να χαιρετίσει, λέγοντας: «Με μισοριξιά το ποτήρι δεν κουνιέται από τον τόπο του!»