ΠΡΟΣΚΕΦΑΛΑΔΑ ή ΜΑΞΙΛΑΡΑ ή ΝΤΕΜΕΛΑ…. ΤΟ ΠΕΙΣΤΗΡΙΟ ΕΠΑΘΛΟ ΤΟΥ ΣΥΓΧΑΡΙΚΙΑΡΗ ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΑΜΠΡΟΥ…!

Καταγραφή- επιμέλεια Ηλίας Τουτούνης

Ένα από τα δρώμενα του παραδοσιακού γάμου, ήταν και το συγχαρίκι ή αναγγελία αμφοτέρων που επρόκειτο να παντρευτούν. Το συγχαρίκι επιβραβεύονταν με την προσκεφαλάδα, μαξιλάρα ή ντεμέλα. Όταν πλησίαζε η ώρα του μυστηρίου του γάμου, ο γαμπρός έστελνε τους συγχαρικιάρηδες στην νύφη ότι έρχεται ο γαμπρός ή ότι έφθασε στην εκκλησία και περιμένει την νύφη για να ακολουθήσει το Μυστήριο του γάμου. Επίσης η προσκεφαλάδα αποτελούσε πειστήριο και για τον γαμπρό ότι η νύφη ήταν ήδη έτοιμη για να προσέλθει στην εκκλησία για το Μυστήριο.

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΜΑΞΙΛΑΡΑΣ

Όταν ο γαμπρός ήταν απ’ άλλο χωριό είτε συγχωριανοί με την νύφη, πριν γίνει το μυστήριο, πρώτα ξεκινούσε αυτός με την συνοδεία του από το σπίτι του για να μεταβούν στην εκκλησία, όπου θα γίνονταν τα στέφανα. Όταν ήταν απ’ άλλο χωριό ο γαμπρός με την συνοδεία του, ξεκινούσαν πολύ γρηγορότερα, ανάλογα με την απόσταση και την ώρα διάνυσης του δρόμου, καβάλα στα άλογά τους και πήγαιναν κατευθείαν στην εκκλησία του χωριού της νύφης, εκεί που θα γινόταν το μυστήριο.

Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΔΕΥΣΗ

Η πιο διαδομένη παραδοσιακή μέθοδος άρδευσης, ήταν αυτή με τ’ αυλάκια, με αυξημένη εφαρμογή κυρίως στα ποτιστικά χωράφια αλλά και στους μπαξέδες (κήπους). Η άρδευση αυτή λέγεται πότισμα μ’ ελαφρά κατάκλιση. Σε αυτή την περίπτωση για να πετύχουμε το ανάλογο πότισμα του εδάφους, αφήνουμε το νερό να κυλήσει ανάμεσα στα αυλάκι της εκάστοτε καλλιέργειας. Το παρεχόμενο νερό, για την σωστή εκμετάλλευση ή την τιθάσευσή του, αλλά και για την ισότιμη διαχείριση του διατιθέμενου υδάτινου πόρου, κρίθηκε αναγκαία η δημιουργία μικρής ή και μεγάλης έκτασης ειδικών παραδοσιακών υδραυλικών έργων υποδομής. Αυτά ήταν απαραίτητα άλλοτε για τη συγκέντρωση ή την αποθήκευση, άλλοτε για τη μεταφορά ή και για τη διοχέτευση του, με τελικό σκοπό πάντοτε να εξασφαλίσουν σταθερή παροχή στα χωράφια τους. Τοιουτοτρόπως λοιπόν, σε διάφορα επιλεγμένα σημεία των υδροφόρων, κατά την αρδευτική περίοδο, ρεμάτων (λαγκαδιών), κατασκευάζονταν μικρά υδροφράγματα όπου ονομάζονταν δέση ή νεροκράτης, τα οποία αργότερα δημιουργούσαν λίμνες (λούμπες). Σ’ αυτά τα αυτοσχέδια υδροφράγματα, συγκεντρώνονταν το νερό και διοχετευόταν στα νεραύλακα, για να εξυπηρετήσει το πότισμα των χωραφιών. Τοιουτοτρόπως υπήρχε μια αλληλοδιαδοχική εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων όπως με κρούση, τριβή και σύνθλιψη, για παραγωγή των αντίστοιχων προϊόντων, όπως η κίνηση νερομύλου, νεροτριβής (ντριτσέλας), μπαρουτόμυλου, ταμπακόμυλου (βυρσοδεψεία), νεροπριονοκορδέλας, υδροτροχού, νεροκόπανου, ελαιοτριβείου, ακονιστηριού, μύλου για κουρασάνι, κ.ά. Όλες αυτές οι  υδροκίνητες κατασκευές για να λειτουργήσουν, απαιτούσαν συνεχή συντήρηση και καθαρισμό των αυλακιών, ιδιαίτερα μετά τις νεροποντές, όπου γέμιζαν με ιζήματα (λάσπες), πέτρες, κλαδιά και φύλλα.

Η ΜΑΝΑ ΣΤΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΑΣ ΠΟΙΗΣΗ

Πατήστε πάνω στη φωτογραφία για να δείτε το βίντεο

Από την γης βγαίνει νερό

κι’ από την ελιά το λάδι

κι’ από την μάνα την καλή

βγαίνει το παλικάρι….

Σε κανενός άλλου Έθνους την δημοτική ποίηση, η μάνα δεν έχει την εξαιρετική και τιμητική θέση, που της αποδίδει το γνήσιο Ελληνικό δημοτικό τραγούδι. Η ελληνική φυλή, με τις αθάνατες παραδόσεις της, έχει ανεβάσει την μάνα στο ψηλότερο ηθικό βάθρο, που μπορεί να στηθεί μέσα στην οικογένεια και μέσα στην κοινωνία, κάτω από τον ουρανό της πατρίδας και της θρησκείας μας. Και το ελληνικό δημοτικό τραγούδι, βλέπει από παντού ολόγυρα το ηθικό αυτό βάθρο της μάνας και το στολίζει όμορφα με τα αβίαστα, με τα απέριττα και με τα μοναδικά στολίδια του στίχου του.

ΧΑΝΙΑ – ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ

Η τάση για την ανάπτυξη του χερσαίου και οδικού εμπορίου στην Οθωμανική επικράτεια και η δημιουργία εμπορικών δρόμων, με εμβέλεια μεγαλύτερη της τοπικής κοινωνίας και η αναζήτηση νέων εμπορικών πυρήνων, ανάγκασαν τον άνθρωπο να κατασκευάσει επανδρωμένους σταθμούς, όπου θα στάθμευαν ή θα διανυκτέρευαν οι αποστολές. Οι σταθμοί αυτοί είναι οι γνωστοί με την ονομασία Χάνια (khan) ή καραβάν – σεράϊ.

Το χάνι, είναι λέξη με περσική προέλευση και υποδηλώνει χώρο προσωρινής διαμονής, ο οποίος βρισκόταν σε λειτουργικά σημεία οδικών αρτηριών με εμπορική, στρατηγική ή άλλου είδους σημασία. Ο θεσμός έχει τις ρίζες του στο περσικό επικοινωνιακό σύστημα της περιόδου των Αχαιμενιδών (Avahana). Αργότερα, πρόδρομοι των μουσουλμανικών χανιών συναντώνται κατά την αρχαία ελληνική περίοδο, που διατηρούνται σε ακμή και κατά τα βυζαντινά χρόνια.

Ο Γιάννης στη λαογραφία μας

Γιάννης, είναι ένα όνομα τιμής για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ένα κύριο όνομα που έχει εισχωρήσει σχεδόν σ’ όλες τις Χριστιανικές οικογένειες. Αρκετές φορές τον χρόνο εορτάζεται από την εκκλησία. Αυτό το όνομα λόγω της μεγάλης εξάπλωσης, έχει δώσει το έναυσμα  στον λαό, να το τραγουδήσει, να το εξυμνήσει, να το μυθοποιήσει, ακόμη και να το κατηγορήσει.

Επίσης πάρα πολλοί ναοί και ξωκλήσια, έχουν δώσει το όνομα Άγιος Ιωάννης, Αγιάννης και Αηγιαννάκης, επίσης ένας μεγάλος αριθμός οικισμών, ανά την Ελλάδα έχουν ονομασθεί Άγιος Ιωάννης και μερικοί έχουν λάβει όνομα από παράγωγα αυτού.

Οικισμοί που αναφέρονται στον Γιάννη:

Γιάννενα ή Ιωάννινα Ιωαννίνων, Γιαννάδες Κερκύρας, Γιαννακοχώρι Ημαθίας, Γιαννιτσά Πέλλας, Γιαννίτση Ευβοίας, Γιαννιτσού Φθιώτιδος, Γιαννιτσοχώρι Ηλείας, Γιαννιώτο Άρτης, Γαιννόπουλοι, Γιαννούζι Αιτωλακαναρνίας, Γιαννουλάιϊκα Αργολίδος, Γιαννούλη Έβρου, Λαρίσσης, Γιαννουσαίϊκα Καρδίτσας και Γιαννωτά Λαρίσσης. Επίσης αρκετά χωριά στην Ελληνική επικράτεια έχουν την ονομασία Άγιος Ιωάννης.

Τοποθεσίες στην Ηλεία:

Γιαννουλίτσα Δίβρη, Γιάννη Βρύση Λάνθι, Γιαννέλη Πύργος, Γιαννόπουλου Ρετεντού.

Η ΑΛΕΠΟΥ

Aπό την ταινία το παιδί και η αλεπού

   Αλώπηξ, Fennec (Fennec Fox, επίσημη ονομασία Vulpes zerda), η (κοινώς αλεπού). Ανήκει στην οικογένεια των Κυνιδών και  έχει συγγένεια με τον σκύλο, το τσακάλι και τον λύκο. Το πιο γνωστό είδος είναι η Κόκκινη αλεπού (Vulpes vulpes), της οποίας το τρίχωμα είναι κοκκινωπό, με μαυριδερά το πίσω μέρος των αυτιών της και το μπροστινό μέρος των ποδιών της, ενώ το άκρο της ουράς της είναι πάντα λευκό. Έχει επίμηκες σώμα και μικρό κεφάλι, μακρύ ρύγχος και αυτιά συνεχώς ανορθωμένα. Το δέρμα της καλύπτεται από τρίχωμα πυκνό και μαλακό, κατάλληλο για γουναρικά. Η ουρά της είναι μακριά και φουντωτή. Κατά την θερινή περίοδο το τρίχωμά της είναι αρύ και το δέρμα της ακατάλληλο. Το τρίχωμα της αλεπούς έχει χρώμα σταχτί έως κόκκινο και μεταβάλλεται ανάλογα με την κάθε εποχή και την περιοχή στην οποία ζει.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΓΑΪΔΟΥΡΙΑ

Αν άκουγε ο Θεός τα κοράκια, θα ψοφούσαν τα γαϊδούρια όλα.

Αν είχε ο γάιδαρος φωνή για ψάλτη δεν τον φωνάζουν.

Αν έσφαλε ο γάιδαρος,  τι φταίει το σαμάρι;

Αν κελαηδάει ο γάιδαρος, γκαρίζουν τ’ αηδόνια.

Αν νόγαγαν τα γαϊδούρια, θα σκότωναν τ’ αφεντικά τους.

Αν πέσει ανάσκελα ο γάιδαρος, θεό δεν αντικρίζει.

Άνθρωπος κοιμώμενος γάιδαρος δεμένος.

Άντρα γουρούνι γάιδαρο, το πιο να πρωτοκλάψω.

Από γάιδαρο, γαϊδουριά να περιμένεις.

Απολύθηκε ο γάιδαρος; Αλιά από τα λάχανα.

Βόδι λαμνάτο αγόραζε και γάιδαρο καμπούρη,

Βρήκε ψόφιο γάιδαρο και του ’βγαλε τα πέταλα.

Βόσκει ο γάιδαρος εκεί που τόνε δέσουν.
Γάιδαρος δεμένος, νοικοκύρης αναπαμένος.

Γάιδαρος αμολητός, κύρης και νοικοκύρης.

Γάιδαρος αμολητός, μαγκουφιά στα λάχανα.

Γάιδαρος είν’ ο γάιδαρος, κι αν φορεί και σέλλα, κι’ η γριά κι αν στολίζεται, δεν γίνεται κοπέλα.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΙΜΙΩΔΕΙΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΔΑΝΕΙΑ

Λέγεται ότι όποιος από κάποια τράπεζα παίρνει δάνειο, είναι σαν να φυτεύει βάτους. Οι βάτοι κάθε χρόνο θέλουν και κόψιμο, δηλαδή να δίνεις την ανάλογη δόση. Αν όλως δεν τα κόβεις κάθε χρόνο, δηλαδή δεν δίνεις την δόση σου, αυτά θα μεγαλώσουν και θα λογγώσει το χωράφι και όταν θα χρειαστείς να το ξελογγώσεις τα βάτα θα σε ξεσχίσουν.

Αν φίλου πόρτα χρειαστείς και μια φορά χτυπήσεις, αν δεν σ’ ανοίξει με την μιας να μην ξαναχτυπήσεις.

Αδάνειστος, ξέγνοιαστος. (ανεξαρτησία)

Άλλο το δανεικό, κι άλλο το γυρευτώ. (απαίτηση)

Αν αγαπάς τον φίλο σου, ποτέ μην τον δανείζεις. (αγνωμοσύνη – φιλία)

Αν θες να κάνεις ένα εχθρό, δάνεισέ του χρήματα. (αγνωμοσύνη)

Αν φίλου πόρτα χρειαστείς και μια φορά χτυπήσεις, αν δεν σου ανοίξει με την μιας να μην ξανά θελήσεις. (φιλία)