Τρίτη, 18 Ιουνίου 2019

ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΟΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΒΟΡΕΙΑ ΟΡΕΙΝΗ ΗΛΕΙΑ


Τουτούνης Ηλίας
Με το όνομα Κάστρο της Οχιάς της Οβριάς ή Ωριάς αποκαλούνται πολλά κάστρα στην Ελλάδα και μεταξύ αυτών και τα ερείπια μεσαιωνικού κάστρου αλλά και οικισμού στην Ηλεία. Το όνομα του οικισμού ήταν Οxivuni (Οξυβούνι). Η θέση βρίσκεται στα σύνορα των νομών Αχαΐας και Ηλείας, στο νοτιοδυτικό άκρο του Ερυμάνθου, που αποκαλείται Σκιαδοβούνι, ενδιάμεσα στα χωριά Κακοτάρι, Τσίπιανα, Κερέσοβα και στον συνοικισμό Ντιναίικα.

Η ακρόπολη βρίσκεται χτισμένη στην κορυφή ενός πετρώδους λόφου, Ενώ στους πρόποδες του λόφου υπάρχουν ερείπια κατοικιών εκκλησιών και νεκροταφείου, στην ευρύτερη περιοχή έχουν ανεβρεθεί νερόμυλοι οθωμανικής περιόδου και σε κοντινή θέση έχουν βρεθεί τα ερείπια ναού του Απόλλωνα.
Η λαϊκή παράδοση το αναφέρει ως «Κάστρο της Οχιάς» ή «Κάστρο της Ωριάς». Κατά μία εκδοχή οι κάτοικοι για να αποτρέψουν τις συχνές επιδρομές στο φρούριο έτρεφαν δηλητηριώδεις οχιές που στη συνέχεια και με τη βοήθεια της κλίσης του εδάφους τις εκσφενδόνιζαν κατά των εισβολέων, τότε αυτές όταν προσγειώνονταν επάνω στους επιτιθέμενους τους δάγκωναν και τους διοχέτευαν δηλητήριο.
Το Οξυβούνι, ως κάστρο, αναφέρεται για πρώτη φορά σε έναν κατάλογο των Πελοποννησιακών κάστρων του έτους 1450 με το όνομα «Οeszugni». Αυτός ο κατάλογος, ο οποίος ήταν άγνωστος έως το 1979, δημοσιεύθηκε από τον ερευνητή Fenster, στο Βyza- ntinische Zeitschrift (τ. 72, 1979, σ. 329 & εξ.). Ο ερευνητής αυτός, αν και συσχετίζει το κάστρο «Οes zugni» με άλλους γνωστούς καταλόγους, όπως με εκείνον του Hopf του έτους 1467, στον οποίο απαντάται το Οξυβούνι με το όνομα «Cusi- beni» (Βλ. Hopf 1873, σ. 206) και με τον κατάλογο του Carile του έτους 1469, στον οποίο το Οξυβούνι απαντάται με το όνομα «Chosivuni» (Βλ. Carile 1968, σ. 99), εντούτοις το θεωρεί αταύτιστο. Τον κατάλογο αυτό των Πελοποννησιακών κάστρων, του έτους 1450, στο σημείο που αφορά τα Ηλειακά κάστρα, τον παραθέτουμε στην συνέχεια για θεμελίωση των παραπάνω και αφορούν τα κάστρα τα οποία ο ίδιος ο Fenster τα τοποθετεί στην Ηλεία.
Το κάστρο Οξυβούνι, όμως, το συνάντησε ο συγγραφέας τούτης της μελέτης και σε έγγραφα Βενετικά που αναφέρονται στην περιοχή της Ηλείας κατά τη διάρκεια του πρώτου Βενετοτουρκικού πολέμου. Σ’ αυτά τα έγγραφα θα αναφερθούμε στην συνέχεια.
Το Οξυβούνι μέσα από Βενετικά κείμενα του 1465/66. Η παρουσία του στον Α΄ Βενετοτουρκικό πόλεμο
Εντοπίσαμε δύο Βενετικά έγγραφα που αναφέρονται στο Οξυβούνι. Το ένα λέει, με υπογραφή του επιτετραμμένου της Βενετίας στη Μεθώνη προς τον Δόγη προφανώς της Βενετίας (ό. π.), ότι ο κυβερνήτης του Χελιδονίου Δονάτος Κιβράνης του έστειλε επιστολές στις οποίες του γράφει ότι «...πολλά από εκείνα τα μέρη του Χελιδονίου θέλουν να παραδοθούν στη εξοχότητά σας και ήδη δέχθηκε μερικά και μου ζητάει την άδεια να δεχθεί και άλλα. Με γράμμα μου, του έδωσα την άδεια να το πράξει ... Σας πληροφορώ επί πλέον ότι ήδη, ήρθε εδώ ένας Τούρκος, ο οποίος ήταν Σούμπασης (διοικητής ) στο Loxivuni,
Το Οξυβούνι κάστρο και μεγάλο χωριό της Ηλείας σύμφωνα με το Οθωμανικό κατάστιχο 1/ 14622 του έτους 1461/ 63
Επιπλέον θέλουμε να παρατηρήσουμε ότι το κάστρο Οξυβούνι το συναντάμε για πρώτη φορά στον παραπάνω κατάλογο του Fenster και όχι νωρίτερα, π.χ. στους χωρογραφικούς πίνακες του Hopf των ετών 1364 (Hopf, 1873, σ.139).Το κάστρο Οξυβούνι, όμως, το συνάντησε ο συγγραφέας τούτης της μελέτης και σε έγγραφα Βενετικά που αναφέρονται στην περιοχή της Ηλείας κατά τη διάρκεια του πρώτου Βενετοτουρκικού πολέμου. Σ' αυτά τα έγγραφα θα αναφερθούμε στην συνέχεια.
Εντοπίσαμε δύο Βενετικά έγγραφα που αναφέρονται στο Οξυβούνι. Το ένα λέει, με υπογραφή του επιτετραμμένου της Βενετίας στη Μεθώνη προς τον Δόγη προφανώς της Βενετίας (ό. π.), ότι ο κυβερνήτης του Χελιδονίου Δονάτος Κιβράνης του έστειλε επιστολές στις οποίες του γράφει ότι «...πολλά από εκείνα τα μέρη του Χελιδονίου θέλουν να παραδοθούν στη εξοχότητά σας και ήδη δέχθηκε μερικά και μου ζητάει την άδεια να δεχθεί και άλλα. Με γράμμα μου, του έδωσα την άδεια να το πράξει...

Κυριακή, 16 Ιουνίου 2019

Κοσμάς Ζώρας ο Κουμανιώτης

 ΠΡΟΜΑΧΟΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ
ΠΑΠΑ-ΚΟΣΜΑΣ ΖΩΡΑΣ Ο ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ 
Το άρθρο συμπληρωμένο με περισσότερα στοιχεία για τη ζωή του παπα-Ζώρα, θα το βρείτε στην "Ηλειακή Πρωτοχρονιά Ηλειακό Πανόραμα 2009" από τις εκδώσεις Βιβλιοπανόραμα  
ΠΡΟΜΑΧΟΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ 
ΠΑΠΑ-ΚΟΣΜΑΣ ΖΩΡΑΣ Ο ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ
Ο ΙΕΡΩΜΕΝΟΣ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ ΤΗΣ ΚΑΠΕΛΗΣ
 Κατά το μεσαίωνα, και έπειτα από την επιδρομή του Αλάριχου, οι ορεινές περιοχές της Πελοποννήσου ήταν απρόσιτες για τις επιδρομές των λαών που προτιμούσαν τα παράλια και πεδινά μέρη. Παρόλα αυτά τον 14ο αιώνα έφθασαν στο Οροπέδιο της Φολόης μερικοί Αλβανοί από τα Ακροκεραύνια που εγκαταστάθηκαν κοντά στην περιοχή της Κάπελης. Οι Τουρκαλβανοί ονομάστηκαν Λαλαίοι από τον αρχηγό τους Λέλες ενώ ο τόπος που παρέμειναν Λάλα. Εξισλαμίστηκαν στα 1715 όταν ολοκληρώθηκε η κατάκτηση της χώρας από τους Τούρκους. Ενισχύθηκαν το 1779 από τους κατατρεγμένους ομόθρησκούς τους που είχε στείλει το 1770 ο Σουλτάνος για να καταπνίξει την εξέγερση των ραγιάδων. Οι Χοτομαναίοι, που ήταν οι άρχοντες της Γαστούνης, τους χρησιμοποίησαν προκειμένου να επιβάλουν τον έλεγχο στην Ηλεία, την ορεινή Αχαΐα και Αρκαδία. Οι Τουρκολαλαίοι έπαιξαν καλά το ρόλο του χωροφύλακα και έτσι άρχισαν να αποκτούν τρομερή δύναμη που εξελίχθηκε σε σκληρή τυραννία.

Τετάρτη, 5 Ιουνίου 2019

Διονυσία Παπαδημητροπούλου (Μαντράχαλου) 1934 - 2019

Έφυγε σήμερα Τετάρτη 5.06.2019 η Διονυσία Παπαδημητροπούλου του Γιώργη (Μαντράχαλου 1910) που γεννήθηκε πριν 85 χρόνια στο Αντρώνι.
Σύζυγος της ήταν  + ο Πολυχρόνης Δημητρόπουλος από τον Πύργο.
Η τελετή του αποχαιρετισμού θα γίνει την Πέμπτη 6.06.2019 στις 12.30 μμ. στο κοιμητήριο του Βύρωνα στην Αθήνα.
Στα παιδιά της Γιάννη και Καίτη, στις αδελφές της Θεοδώρα, Βελούδο, Ασήμω, Γιαννούλα και σε όλους τους συγγενείς της εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια.

Στην άνω  φωτογραφία οι γονείς.

Παρασκευή, 24 Μαΐου 2019

Δολοφόνοι της Ορεινής Ηλείας



Εν όψει των αυτοδιοικητικών εκλογών, έχουμε υποχρέωση ως πολίτες να εκφραστούμε για ανθρώπους που θεωρούμε έντιμους και άξιους να υπηρετήσουν την αυτοδιοίκηση αλλά και να εκφέρουμε τη γνώμη μας και για τους άλλους, για αυτούς που κατεβαίνουν για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους ή διάφορους άλλους σκοτεινούς σκοπούς.
Έρχομαι αμέσως στον τίτλο του άρθρου που αναφέρεται στον μαρασμό και την απαξίωση των χωριών μας με αποτέλεσμα, να μην αφήσει σχεδόν κανένας ετεροδημότης τα εκλογικά του δικαιώματα στον τόπο του. Είναι τέτοια η επικρατούσα κατάσταση στα χωριά μας που αν έβρισκαν να πουλήσουν τα σπίτια τους θα έριχναν «μαύρη πέτρα» και μην τον «είδατε τον Παναή…».
Σε όλο σχεδόν το διάστημα των Καλλικρατικών χρόνων από το 2010 και δώθε, ποτέ δεν είδα καθαριότητα στο χωριό. Τα σκουπίδια ήταν το κυρίαρχο αξιοθέατο με τιγκαρισμένους κάδους να «ξεχειλίζουν» από σκουπίδια και επειδή η μυρωδιά μέσα στο χωριά ήταν αφόρητη είχαν την φαεινή ιδέα οι ανεγκέφαλοι να βγάλουν τους κάδους έξω από τα χωριό και τα σκουπίδια να φτάνουν ως τα ρέματα με τελική κατάληξη, τις πηγές και τα φαράγγια.
Άιντε να μιλήσεις σε αυτούς τους «άρχοντες» για ανάπτυξη προγράμματος ανακύκλωσης και λιπασματοποίηση των αποβλήτων;
Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα με τους βόθρους και τα λύματα.
Πλήρη ασυδοσία παντού. Άγνωστη η διαχείριση - επεξεργασία υγρών & στερεών αποβλήτων. Δολοφονικές παραλείψεις από τους υποψήφιους δήμαρχους, Γκοτζά, Γεωργιόπουλο (αντί περιφερειάρχη) αλλά και Αηδόνη σαν αντιπολίτευση με τις ανάλογες ευθύνες. Το έχω επισημάνει αρκετές φορές ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν κοιτάνε προς τα βουνά αλλά έχουν στρέψει τις παρωπίδες τους προς την θάλασσα.

Πέμπτη, 9 Μαΐου 2019

«Καπνεργοστάσιο»: Ντοκιμαντέρ από τον Παπαντωνόπουλο Μιχάλη


Είχα υποσχεθεί σε φίλους και γνωστούς μου να αναρτήσω και εδώ το ντοκιμαντέρ για το δημόσιο «Καπνεργοστάσιο» της οδού Λένορμαν που επιμελήθηκε και σκηνοθέτησε ο Μιχάλης.
Εξ εφτά μήνες που διήρκεσε η όλη εργασία, το σπίτι έγινε κέντρο διερχομένων από σπουδαστές συντελεστές καθηγητές, τεχνικούς κλπ.  
Η ντοκιμαντέρ αυτό είναι ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου και όπως καταλαβαίνετε ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον για την αφεντιά μου. Τα είδα και τα παρακολούθησα σχεδόν όλα, τις πλάκες τους, διάφορες συζητήσεις, αφηγήσεις, έρευνες, ηχογραφήσεις, και αυτό το χρονοβόρο μοντάζ με όλα του τα παρελκόμενα.
Ήταν η τελευταία ταινία που έγινε στο σπίτι μας και την θυμάμαι με νοσταλγία διότι ύστερα από λίγους μήνες, άνοιξε τα φτερά του ο μικρός μου και «μην τον είδατε τον Παναή…», μια φορά την βδομάδα και αν!
Σκέφτομαι να του κάνω πρόταση-πρόσκληση να κατέβει κάτω στα χωριά μας και εκεί να συναντήσει τον διεθνούς φήμης στα ντοκιμαντέρ, Μοστενιτσάνο κολέγα μου, Αλέξη Μπαρτζό για να «κεντήσουν…» και να ανεβάσουν έτσι, την Ορεινή Ηλεία στα επουράνια.
Κώστας Παπαντωνόπουλος Μάης 2019
Η συνέντευξη στην σελίδα  mikrocosmos.gr στις 15 Ιανουαρίου 2015:
Το "Καπνεργοστάσιο" της Λένορμαν

Στην οδό Λένορμαν 218       mixalis
Επτά μήνες δουλειά, έρευνα, σημειώσεις, ερωτήσεις και τρέξιμο. Το έργο ολοκληρώθηκε και «καρπός» αυτής της κούρασης είναι το «Καπνεργοστάσιο», ένα ντοκιμαντέρ με ατμοσφαιρικές εικόνες, εντυπωσιακά πανοραμικά πλάνα, αφηγήσεις που μεταφέρουν εμπειρίες των τότε εργαζομένων. Οι τέσσερις «αυτουργοί», τρεις ερευνήτριες η Μαριάννα Κατσαούνη, η Κωνσταντίνα Γαβαλά, η Στεφανία Κωνσταντοπούλου και ο σκηνοθέτης Μιχάλης Παπαντωνόπουλος που ανέδειξαν ένα από τα εναπομείναντα μνημεία βιομηχανικού πολιτισμού στην Αθήνα
Ετοιμάσατε ένα ντοκιμαντέρ για ένα Καπνεργοστάσιο στην Αθήνα. Γιατί επιλέξατε αυτό το θέμα;
Πρώτη φορά μπήκαμε στο κτίριο του Καπνεργοστασίου στα πλαίσια ενός μαθήματος του Παντείου Πανεπιστημίου, του οποίου διδάσκουσα ήταν η κα Χρυσάνθη Αυλάμη (επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα ΕΜΠΟ).

Παρασκευή, 3 Μαΐου 2019

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΑΛΑΜΠΡΕΖΑΣ


Καταγραφή Ηλίας Τουτούνης

Σε κάθε τόπο και σε κάθε χωριό παλαιά λέγανε ότι τρυγύριζαν τα στοιχειά. Ευτούνα τα στοιχειά, άλλες φορές τρώγανε τον κόσμο και άλλες φορές τον φυλάγανε. Στο χωριό Παλιομπουκοβίνα λέγανε ότι το στοιχειό τους ήτανε ένα αστεράτο* δαμάλι που πολέμαγε με μια λιάρα αγελάδα από την Χαλαμπρέζα, στην βρύση του χωριού. Λέγανε ότι άμα νικηθεί το ένα από τα δυο θεριά, τότενες θα χαθεί ούλο το χωριό του.
Πρώτα μολογάγανε ότι ζυγαρώνανε (μαρκαλιόσαντε) με το δαμάλι, και μετά το ζευγάρωμα μαλώνανε και άμα νίκαγε το αστεράτο δαμάλι που ήτανε από ξένο χωριό τότενες θα χανότανε η Χαλαμπρέζα, ενώ άμα νίκαγε η λιάρα αγελάδα, τότενες θα χανότανε η Παλιομπουκοβίνα.
Η λιάρα αγελάδα της Χαλαμπρέζας νόησε ότι δεν δυνώτανε να τα βγάλει πέρα με το τρανύτερο αστεράτο δαμάλι της Παλιομπουκοβίνας και μια μέρα εκεί που βόσκαγε στο χωράφι καποιανού Χαλαμπρεζαίου, που τόνε λέγανε παρατσούκλι Ζούδιαρη, γιατί ευτούνος τις νύχτες και το καταμεσήμερο το Καλοκαίρι, λέγανε τάχατις ότι πάλευε με τα στοιχειά. Εκεί τόνε βρήκε η λιάρα αγελάδα και μεταμορφώθηκε σε άνθρωπο και του είπε.